Chân dung ngược sáng là khi mặt trời hay nguồn sáng chính nằm sau lưng người mẫu, chiếu về phía máy ảnh; nó cho viền sáng óng ánh quanh tóc và vai, tách người khỏi nền, nhưng làm mặt nằm trong bóng. Để mặt không thành bóng đen, đo sáng điểm vào da mặt rồi cộng bù khoảng một nấc, chấp nhận nền sáng hơn, hoặc thêm ánh sáng vào mặt bằng tấm hắt hay đèn flash bù sáng.
Thời điểm đẹp nhất là khi mặt trời thấp, khoảng một giờ trước hoàng hôn hoặc sau bình minh, để ánh sáng chiếu xiên qua tóc chứ không đổ từ đỉnh đầu xuống. Thông số khởi điểm: ISO 100–400, khẩu f/2–f/4, tốc độ theo đo sáng mặt, loa che nắng gắn sẵn. Phần dưới đi qua vị trí mặt trời, đo sáng, lóa sáng, cách bù sáng cho mặt và các kiểu ảnh khác nhau trong cùng một tình huống.
Đặt mặt trời ở đâu so với người mẫu
Ngay sau đầu. Mặt trời bị đầu người mẫu che, viền sáng bao đều quanh tóc như một vầng. Đây là vị trí an toàn cho lóa sáng vì nguồn sáng không lọt thẳng vào ống, đồng thời cho viền đẹp nhất. Hạ hoặc nâng máy vài phân để giấu đúng mặt trời sau đầu.
Lệch sau một bên vai. Viền sáng rơi vào một bên tóc và má, gọi là ánh sáng viền ba phần tư sau. Một phần mặt nhận ánh sáng xiên, có khối hơn chính ngược sáng. Đây là vị trí nhiều người chụp chân dung ngoài trời thích nhất.
Lộ trong khung. Để một phần mặt trời lộ ra cạnh người mẫu, bạn có lóa sáng và vệt sáng bắt chéo khung, ảnh nhiều không khí nhưng mất tương phản. Dùng có chủ ý, không phải mặc định.
Mặt trời còn cao. Giữa trưa, mặt trời trên đầu nên không có ngược sáng thật, chỉ có ánh sáng đỉnh làm hốc mắt tối. Muốn ngược sáng giữa ngày, tìm bóng râm có nền sáng phía sau, như hiên nhà nhìn ra sân nắng, tán cây nhìn ra cánh đồng.
Nền quyết định màu viền. Viền tóc nổi bật nhất trên nền tối: hàng cây trong bóng, tường tối. Trên nền trời sáng, viền tan vào nền. Đổi góc máy để phía sau người mẫu là thứ tối hơn tóc.
Đo sáng: ba lựa chọn, ba kiểu ảnh
Trong ngược sáng, chênh lệch giữa nền và mặt có thể tới ba bốn nấc. Không khung nào giữ được cả hai, nên người chụp phải chọn trước mình muốn gì. Bảng dưới là ba lựa chọn phổ biến, cùng một vị trí mặt trời.
| Đo sáng theo | Mặt người mẫu | Nền | Khi nào dùng |
|---|---|---|---|
| Da mặt, cộng bù khoảng 1 nấc | Sáng đủ, mềm, ít khối | Sáng chói, có thể cháy trắng | Chân dung sáng, nhẹ nhàng, không có tấm hắt |
| Nền, giữ chi tiết trời | Gần như bóng đen | Màu trời giữ nguyên | Ảnh bóng đen, dáng người rõ nét |
| Giữa hai vùng, thêm tấm hắt hoặc flash | Đủ sáng nhờ ánh bù | Có màu, không cháy | Ảnh cân, cần thêm thiết bị hoặc người cầm tấm hắt |
Đo sáng điểm là công cụ chính. Đặt điểm đo vào má, vùng da trong bóng nhưng không phải góc tối nhất, rồi bù lên. Ở chế độ đo trung bình mặc định, máy thấy nền sáng nên tự hạ phơi sáng, kết quả gần như luôn là mặt tối. Nếu dùng chế độ ưu tiên khẩu, khoá phơi sáng sau khi đo hoặc chuyển hẳn sang chỉnh tay để mỗi khung không đổi khi người mẫu di chuyển.
Nhiều máy có chức năng nhận diện mặt và đo sáng theo mặt; nó làm khá tốt nhưng vẫn hay đánh giá thấp vì viền sáng lọt vào vùng đo. Kiểm histogram và vùng cảnh báo cháy trên màn hình sau vài khung đầu.
Lóa sáng: dùng có chủ ý hoặc tránh hẳn
Khi ánh sáng mạnh đi thẳng vào ống, nó phản xạ giữa các thấu kính, sinh ra lóa sáng: một lớp sương làm giảm tương phản, đôi khi kèm các đốm màu hình lá khẩu. Có người coi đó là lỗi, có người coi đó là chất liệu tạo cảm giác nắng ấm, mơ màng. Điều quan trọng là nó xuất hiện vì bạn chọn, không phải vì bạn không để ý.
Muốn tránh, gắn loa che nắng, tháo kính lọc bảo vệ rẻ tiền phía trước ống vì nó thêm hai bề mặt phản xạ, và giấu mặt trời sau đầu người mẫu hay sau một tán lá. Khi cần chụp nhanh, một bàn tay hay tấm bìa che phía trên ống, ngoài khung hình, cũng cắt được phần lớn lóa sáng.
Muốn dùng, để mép mặt trời ló ra một chút cạnh đầu người mẫu, mở khẩu lớn, và nhích máy từng chút để quan sát lóa đổi hình dạng trên màn hình xem trực tiếp. Lóa làm máy khó lấy nét tự động, vì tương phản giảm; lấy nét trước khi mặt trời ló vào khung, hoặc chuyển sang lấy nét tay. Lóa mạnh cũng làm mắt bạn mỏi: không nhìn thẳng vào mặt trời qua kính ngắm quang học, nhất là với ống tele.
Thêm ánh sáng vào mặt: tấm hắt và đèn flash bù
Tấm hắt là cách tự nhiên nhất. Mặt trời sau lưng người mẫu chiếu thẳng vào tấm hắt đặt phía trước, chếch xuống dưới, và ánh sáng dội ngược lên mặt. Tấm hắt vàng cho ánh ấm hợp hoàng hôn, tấm bạc mạnh và lạnh, tấm trắng mềm nhất. Cần một người cầm, hoặc một chân đỡ; góc nghiêng chỉ lệch vài độ là vùng sáng trượt khỏi mặt. Đừng hắt mạnh tới mức người mẫu phải nheo mắt.
Khi không có người cầm, đặt tấm hắt nằm trên mặt đất ngay trước chân người mẫu, nghiêng nhẹ về phía mặt; cách này cho ánh sáng từ dưới hắt lên khá dịu, hợp với ảnh nửa người.
Đèn flash bù sáng hợp khi không có người cầm tấm hắt, hoặc khi nền quá sáng. Nguyên tắc là để flash yếu hơn ánh sáng nền: giảm công suất flash khoảng một tới hai nấc so với mức đúng, để mặt sáng lên vừa đủ mà không trông như chụp đêm. Flash rời đặt lệch một bên, có tản sáng, cho kết quả tự nhiên hơn flash gắn trên máy.
Khi dùng flash ngoài trời nắng, bạn gặp giới hạn tốc độ đồng bộ của máy, thường quanh 1/200 giây. Muốn mở khẩu lớn để xoá phông mà không vượt tốc độ đó, dùng kính ND hoặc chế độ đồng bộ tốc độ cao nếu đèn hỗ trợ, chấp nhận đèn mất bớt công suất. Chụp tay không có flash và tấm hắt thì quay lại lựa chọn đo theo mặt, nền cháy sáng, đó vẫn là một kiểu ảnh đẹp. Đèn flash nhỏ gắn trên máy cũng dùng được nếu chĩa thẳng và giảm công suất nhiều, nhưng ánh sáng phẳng hơn hẳn đèn rời đặt lệch.
Ngược sáng không chỉ có mặt trời
Mọi nguồn sáng nằm sau lưng người mẫu đều cho hiệu ứng ngược sáng: một cửa sổ sáng trong căn phòng tối, đèn đường trên phố đêm, ánh đèn sân khấu, ánh sáng phản chiếu từ mặt sông. Nguyên tắc đo sáng và bù sáng y như ngoài nắng, chỉ khác cường độ và màu.
Trong nhà, người mẫu đứng quay lưng về cửa sổ có rèm trắng cho viền sáng mềm quanh tóc, gương mặt được chiếu bằng ánh sáng phản xạ từ tường phòng. Nếu tường tối, đặt một tấm hắt trắng lớn trước mặt người mẫu, cạnh máy. Ngoài phố đêm, một ngọn đèn đường vàng sau lưng tạo viền ấm, còn mặt có thể nhận ánh sáng từ một cửa hàng phía trước; đo sáng điểm vào mặt và chấp nhận ISO cao.
Trong phòng chụp, ngược sáng được dựng có chủ ý bằng đèn viền: một đèn nhỏ, thường có tổ ong hoặc tấm chắn, đặt phía sau chếch lên, chiếu vào tóc và vai. Đèn này phải được che sao cho ánh sáng không lọt thẳng vào ống. Viền tóc từ đèn viền thường mạnh hơn đèn chính khoảng nửa tới một nấc với tóc đen, vì tóc đen hút sáng; tóc sáng màu thì để thấp hơn.
Các kiểu ảnh trong cùng một buổi ngược sáng
Cùng một người mẫu, một cánh đồng, một giờ hoàng hôn, có thể cho ra những kiểu ảnh rất khác nhau chỉ bằng cách đổi đo sáng và góc máy. Một buổi chụp gọn gàng thường đi theo thứ tự này:
- Chân dung viền sáng: mặt trời sau đầu, đo theo mặt, tấm hắt nhẹ phía trước, nền tối phía sau để viền nổi.
- Chân dung nắng mơ: mặt trời lộ một phần, lóa sáng có chủ ý, đo theo mặt, nền cháy sáng.
- Bóng đen: hạ máy thấp để người mẫu in lên nền trời, đo theo trời, nhờ người mẫu đứng nghiêng để dáng mặt, sống mũi, cằm rõ.
- Chân dung trong bóng râm, nền nắng: người mẫu đứng dưới tán cây, nền là cánh đồng sáng, mặt sáng đều không cần tấm hắt.
- Chi tiết: bàn tay xuyên nắng, sợi tóc bay trong vệt sáng, viền vai áo. Ống tele hoặc ống 85 mm khẩu lớn.
Ánh sáng hoàng hôn thay đổi rất nhanh trong nửa giờ cuối. Hãy chụp kiểu khó nhất, thường là chân dung viền sáng có tấm hắt, khi mặt trời còn cao hơn đường chân trời một chút, để dành bóng đen cho lúc mặt trời vừa lặn, trời còn màu.
Lỗi hay gặp khi chụp ngược sáng
Gom các lỗi theo thứ bạn nhìn thấy trên màn hình:
- Mặt tối thui: đo sáng trung bình bị nền đánh lừa; đo điểm vào da, cộng bù, hoặc thêm tấm hắt.
- Ảnh mờ đục như phủ sương: lóa sáng ngoài ý muốn; loa che nắng, tháo kính lọc, giấu mặt trời.
- Máy lấy nét lung tung: tương phản thấp vì ngược sáng; lấy nét vào mắt bằng điểm lấy nét đơn, khoá nét, hoặc lấy nét tay.
- Viền tóc không thấy: nền phía sau quá sáng; đổi góc để có nền tối.
- Da ngả vàng cam quá đà: cân bằng trắng tự động cộng với tấm hắt vàng; dùng tấm trắng, đặt cân bằng trắng cố định.
- Người mẫu nheo mắt: tấm hắt bạc quá mạnh hoặc hắt từ quá cao; hạ thấp, đổi tấm trắng, cho người mẫu nhắm mắt nghỉ giữa các khung.
Sau mỗi năm, mười khung, xem lại một khung phóng to ở mắt. Ngược sáng là tình huống mà màn hình máy nhỏ hay đánh lừa: ảnh trông sáng đẹp ngoài nắng, về nhà mới thấy mắt mờ hoặc mặt thiếu sáng. Che màn hình bằng tay hoặc dùng kính ngắm điện tử để xem trong bóng. Nếu máy có cảnh báo vùng cháy, bật lên; nhấp nháy trên viền tóc là bình thường, nhưng nhấp nháy trên má hay trán là dấu hiệu phải giảm phơi sáng.
Câu hỏi thường gặp
Chụp ngược sáng bằng điện thoại có ổn không?
Điện thoại có chế độ HDR tự động xử lý ngược sáng khá tốt, giữ được cả mặt lẫn trời. Chạm vào mặt để lấy nét và phơi sáng, kéo nhẹ thanh bù sáng. Lóa sáng ở điện thoại thường có dạng đốm xanh, che ống bằng tay để giảm. Tránh chĩa thẳng vào mặt trời gắt quá lâu.
Có nên chụp ngược sáng giữa trưa?
Ít khi đẹp, vì mặt trời trên đỉnh đầu không tạo viền xiên qua tóc. Nếu bắt buộc, tìm bóng râm có nền sáng phía sau, hoặc dùng mặt nước, cát trắng làm tấm hắt tự nhiên. Ngược sáng thật sự cần mặt trời thấp.
Vì sao ảnh ngược sáng của mình bị nhạt màu?
Lóa sáng làm giảm tương phản và độ bão hoà trên toàn ảnh. Kiểm loa che nắng, mặt kính có vết bẩn không, và vị trí mặt trời. Khi chỉnh, tăng nhẹ độ tương phản và điểm đen thay vì đẩy bão hoà, vì đẩy bão hoà làm da ngả cam.
Cần tấm hắt cỡ nào cho chân dung ngoài trời?
Cỡ khoảng 80 cm tới 1 mét là vừa cho chân dung nửa người, gấp gọn mang theo được. Chụp toàn thân thì tấm hắt nhỏ không đủ phủ, nên chuyển sang flash bù hoặc đo theo mặt. Tấm năm trong một có mặt trắng, bạc, vàng, đen và lớp tản sáng là lựa chọn linh hoạt nhất.
Ống kính nào đẹp nhất cho chân dung ngược sáng?
Ống 85 mm hoặc 70–200 mm cho nền mờ và nén, viền sáng nổi rõ. Ống có lớp phủ chống phản xạ tốt ít lóa hơn. Nhưng ống cũ, ít lớp phủ, lại có lóa sáng đẹp và mềm mà nhiều người cố ý tìm. Không có ống đúng, chỉ có ống hợp kiểu ảnh bạn muốn.