Thác Dray Nur: vách đá bazan trên sông Sêrêpốk, mùa nước đẹp và cách ngắm an toàn

Thác Dray Nur là một thác lớn trên sông Sêrêpốk, ở tỉnh Đắk Lắk, đẹp nhờ một màn nước rộng đổ qua vách đá bazan màu sẫm vào lòng sông giữa rừng. Thời điểm thác đầy và vẫn còn đi lại thuận tiện thường là nửa sau mùa mưa Tây Nguyên, khoảng tháng 8 đến tháng 11; mùa khô, khoảng tháng 12 đến tháng 4, thác có thể mảnh hẳn đi, có lúc lộ nhiều đá.

Dray Nur nằm cùng một đoạn sông với các thác lân cận như Dray Sáp và Gia Long, tạo nên một cụm thác của vùng Sêrêpốk. Trong tiếng Ê Đê, các thác này gắn với một truyền thuyết dân gian về đôi vợ chồng. Bài này giải thích vì sao thác có vách đá như vậy, mùa nước, chỗ đứng ngắm và những điều cần cẩn thận trên đá trơn.

Vì sao vách thác là đá bazan

Tây Nguyên là vùng cao nguyên có những lớp đá bazan rộng lớn, sản phẩm của các đợt phun trào núi lửa trong quá khứ địa chất. Dung nham bazan lỏng, chảy tràn ra trên diện rộng, khi nguội thành những lớp đá sẫm màu, rất cứng. Phong hoá lâu ngày, lớp đá bên trên biến thành đất đỏ bazan màu mỡ mà vùng này nổi tiếng với cà phê, hồ tiêu.

Khi một con sông như Sêrêpốk chảy qua vùng đá bazan, những chỗ đá cứng và đá yếu xen kẽ bị bào mòn không đều. Nơi lớp đá cứng giữ lại thành một gờ dài, còn lớp mềm hơn phía hạ lưu bị khoét sâu, nước sẽ đổ qua gờ đó thành thác. Thác Dray Nur là kết quả của quá trình này: dòng sông rộng đổ qua một vách đá cong, tạo thành màn nước trắng trải dài.

Đá bazan khi nguội có xu hướng nứt theo những mặt tương đối thẳng, nên vách thác thường có những khối đá góc cạnh, khe nứt dọc, tạo bóng sâu khi nắng chiếu xiên. Màu đá sẫm làm nước trắng nổi bật hơn hẳn so với thác trên đá vôi màu sáng. Đó là một phần lý do ảnh chụp Dray Nur thường có độ tương phản rất mạnh.

Dưới chân vách, nước xoáy và đá đổ xuống qua thời gian có thể khoét vào chân vách thành những hốc, những mái đá lõm. Một số thác ở vùng này có thể đi vào khoảng dưới mái đá, nhìn ra màn nước từ phía sau; việc đó chỉ nên làm khi lối đi được ban quản lý mở và khô ráo.

Mùa nước theo tháng

Tây Nguyên có hai mùa rõ rệt: mùa mưa và mùa khô. Lưu lượng thác còn chịu ảnh hưởng của việc vận hành các công trình thuỷ điện trên dòng Sêrêpốk, nên cùng một tháng, năm này có thể khác năm kia.

Màu nước thác mùa mưa thường ngả nâu đỏ vì phù sa đất bazan. Có người thích màu nước này vì nó đặc trưng Tây Nguyên, có người thích nước trong hơn của đầu mùa khô. Nếu muốn thác vừa đầy vừa an toàn, những tuần cuối mùa mưa thường là lựa chọn hài hoà.

Đứng đâu để thấy hết bề rộng của thác

Từ phía đối diện, nhìn thẳng vào màn nước. Góc này cho thấy chiều rộng của thác và độ cong của vách đá. Đi theo lối đi chính dẫn xuống khu ngắm, đứng ở các bậc hoặc mỏm đá đã có lan can.

Từ xa trên bờ cao. Ở những khoảng trống trên bờ, nhìn qua tán cây thấy thác như một dải trắng giữa rừng. Góc này hợp để hiểu thác nằm trong cảnh quan sông, rừng thế nào.

Gần chân thác. Ở gần, hơi nước bay mù, tiếng thác lấn át mọi âm thanh, cảm giác về sức nước rõ nhất. Chỉ đứng ở chỗ được phép, đá ở đây ướt và trơn.

Theo dòng sông phía hạ lưu. Đi dọc bờ một đoạn, quay lại nhìn ngược dòng về thác. Mặt sông phía trước làm tiền cảnh, thác ở xa, cho thấy chiều dài của dòng sông.

Kết hợp với các thác lân cận. Dray Sáp, Gia Long ở cùng đoạn sông; đi thêm sẽ thấy cùng một con sông tạo ra nhiều dáng thác khác nhau tuỳ cấu trúc đá từng nơi.

Ánh sáng và giờ đẹp ở thác giữa rừng

Thác nằm trong thung sông có rừng hai bên, nên ánh nắng chiếu tới màn nước chỉ trong một khoảng giờ. Buổi sáng, khi mặt trời lên đủ cao để vượt khỏi tán cây, nắng làm hơi nước bốc lên thành những làn sáng, đôi khi có cầu vồng trước thác nếu mặt trời ở sau lưng người xem.

Giữa trưa, nắng gắt làm nước trắng loá, đá đen bị mất chi tiết vì quá tương phản. Chiều muộn, khi thác đã khuất nắng, ánh sáng dịu đi, màu đá và màu rừng hiện rõ hơn, hợp để ngồi ngắm lâu. Ngày trời nhiều mây là ngày thác dễ nhìn nhất: ánh sáng đều, không có những mảng loá trắng.

Mùa mưa Tây Nguyên thường có những cơn mưa chiều. Buổi sáng trời trong hơn, nên nếu đi vào mùa mưa, hãy đến từ sớm và rời khu vực trước khi mưa lớn. Mưa ở thượng nguồn có thể làm nước lên nhanh ngay cả khi tại thác trời vẫn nắng.

Khu thác đông vào cuối tuần, ngày lễ. Muốn có những phút vắng, đến ngay khi khu vực mở cửa đón khách; giờ mở cửa và quy định nên kiểm theo thông tin ban quản lý hiện hành.

Một chi tiết thực tế: hơi nước từ thác lớn bay xa hơn ta nghĩ, nhất là mùa nước đầy. Đứng ở các điểm ngắm gần, chỉ vài phút là áo, tóc, máy ảnh ướt đẫm. Mang áo mưa mỏng và túi chống nước cho điện thoại, lau ống kính bằng khăn khô sạch, đừng lau bằng vạt áo đã dính nước và cát.

Đứng lâu trước thác: mép nước, chân vách và rêu

Đứng trước một thác rộng, mắt thường bị hút vào chỗ nước dày nhất. Thử nhìn sang hai mép thác: ở đó nước mỏng, trượt trên mặt đá thành những dải như sợi tơ, để lộ màu đá sẫm bên dưới. Chính sự chuyển từ khối nước dày ở giữa sang những sợi mảnh ở rìa làm thác có nhịp, không phẳng như một bức tường trắng.

Nhìn xuống chân vách: những tảng đá lớn nằm lổn nhổn dưới lòng sông là đá từ vách đã rơi xuống qua thời gian. Nước đổ trúng chúng tung lên thành bọt trắng, rồi chảy vòng quanh tạo những vũng xoáy. Đó cũng là chỗ nguy hiểm nhất nếu ai đó xuống nước, vì xoáy thường không thấy rõ từ trên bờ.

Trên vách đá quanh thác, có những mảng rêu xanh mướt ở chỗ hơi nước bám thường xuyên, cạnh những mảng đá khô trơ ở chỗ khuất hơi nước. Ranh giới giữa hai vùng cho biết hơi nước thường bay về phía nào, nghĩa là cho biết hướng gió ở lòng thung. Cây cối ven thác cũng nghiêng về một phía, dấu vết của gió và hơi nước nhiều năm.

Cuối cùng là âm thanh: đứng ở các khoảng cách khác nhau, tiếng thác thay đổi rõ, từ tiếng ầm đều ở gần sang tiếng rì rào ở xa, lẫn với tiếng chim và côn trùng trong rừng. Nhiều người chỉ nhận ra điều này khi tắt máy, ngồi yên vài phút.

An toàn ở thác: những điều không được làm

Thác lớn trên sông rộng như Dray Nur có những nguy hiểm khó thấy từ trên bờ. Những điều cần nhớ:

• Không tắm, không bơi ở vùng nước dưới chân thác hay gần thác; dòng xoáy dưới thác có thể kéo người xuống, nước sâu và lạnh.
• Không leo lên các mỏm đá giữa dòng; rêu trên đá bazan ướt cực trơn.
• Mùa mưa phải đặc biệt cẩn thận: nước có thể dâng nhanh do mưa ở thượng nguồn hoặc do điều tiết của thuỷ điện; khi thấy nước đục lên nhanh, rời khỏi mép nước ngay.
• Không vượt rào, không đi lối không có lan can chỉ để có góc nhìn gần hơn.
• Không đi vào hốc đá sau màn nước nếu lối đi không được mở hoặc đang ướt.
• Trẻ nhỏ luôn có người lớn nắm tay ở các bậc đá và lối đi dọc bờ.

Đã có những tai nạn đáng tiếc ở các thác Tây Nguyên vì người ta chủ quan khi xuống tắm hoặc ra mép đá. Cảnh đẹp nhất của thác là thứ nhìn được từ chỗ an toàn.

Truyền thuyết, rừng và cách giữ thác

Người Ê Đê kể nhiều câu chuyện về các thác trên sông Sêrêpốk; một truyền thuyết phổ biến gắn Dray Nur với hình ảnh người vợ và Dray Sáp với người chồng. Đây là câu chuyện văn hoá, cho thấy người bản địa nhìn dòng sông như một phần của đời sống, chứ không phải tư liệu lịch sử để kiểm chứng.

Quanh thác là rừng ven sông với những cây lớn, dây leo, các loài chim. Đi chậm, nói nhỏ trên các lối đi sẽ thấy nhiều hơn. Không bẻ cành, hái lá, không mang về đá hay cây con; không mua sản phẩm từ động vật hoang dã do người bán rong mời.

Rác là vấn đề lớn ở các thác đông khách. Mọi thứ thả xuống nước đều trôi theo dòng sông và mắc vào rừng ven bờ phía dưới. Mang túi đựng rác của mình, không khắc tên lên đá hay thân cây. Flycam ở khu thác cần xin phép bay theo quy định hiện hành; hơi nước và gió quanh thác làm máy khó điều khiển.

Một điều nữa đáng nghĩ khi đứng trước thác: lượng nước bạn thấy hôm nay phụ thuộc vào rừng ở thượng nguồn và vào cách con người dùng dòng sông. Thác Dray Nur mùa khô mảnh đi là lời nhắc rằng cảnh đẹp này không phải bất biến.

Một hiểu lầm hay gặp là thấy mặt nước ở xa thác phẳng lặng rồi cho rằng chỗ đó an toàn để xuống tắm. Ở các sông lớn vùng đá bazan, dưới mặt nước lặng có thể là những hố sâu, đá ngầm, dòng chảy ngầm, và nước có thể lên nhanh khi thượng nguồn xả hay mưa. Mặt nước yên không nói được gì về những gì bên dưới.

Một tình huống thực tế: đang đứng ở bãi đá ven sông, thấy nước chuyển màu đục và mang theo rác, cành cây nhỏ. Đó là dấu hiệu nước đang lên. Việc đúng là rời ngay lên chỗ cao, không nán lại chụp thêm, không cố lội qua chỗ nước đang dâng để lấy đồ.

Câu hỏi thường gặp

Thác Dray Nur thuộc tỉnh nào sau sáp nhập?

Thác Dray Nur thuộc tỉnh Đắk Lắk. Từ ngày 01/7/2025, Đắk Lắk nhập thêm tỉnh Phú Yên cũ, còn tỉnh Đắk Nông cũ nhập vào Lâm Đồng. Các thác lân cận trên cùng dòng Sêrêpốk có thể thuộc tỉnh khác, nên khi tra đường hãy dùng tên thác cụ thể.

Thác Dray Nur mùa khô có đẹp không?

Mùa khô thác mảnh đi nhiều, có lúc chỉ còn những dòng nhỏ trên vách đá, lộ rõ cấu trúc đá bazan. Nếu muốn thấy màn nước rộng, nên đi vào nửa sau mùa mưa. Mùa khô hợp với người thích quan sát đá và đi lại dễ dàng hơn.

Vì sao nước thác Dray Nur có màu nâu đỏ?

Vào mùa mưa, nước mưa cuốn theo đất đỏ bazan từ các sườn đồi và nương rẫy xuống sông, nên nước có màu nâu đỏ. Khi mưa ít, phù sa lắng xuống, nước trong hơn. Màu nước là dấu hiệu cho biết thượng nguồn vừa có mưa nhiều hay không.

Có được tắm ở thác Dray Nur không?

Không nên. Vùng nước dưới chân thác có dòng xoáy mạnh, nước sâu, đá trơn, và mực nước có thể thay đổi nhanh. Nhiều khu thác có biển cấm tắm; hãy tuân thủ. Muốn cảm nhận hơi nước, chỉ cần đứng ở các điểm ngắm gần thác có lan can.

Thác Dray Nur và Dray Sáp có gì khác nhau?

Hai thác ở cùng đoạn sông Sêrêpốk nhưng có dáng khác nhau do cấu trúc đá ở mỗi nơi. Dray Nur nổi bật với màn nước rộng đổ qua vách đá cong. Truyền thuyết của người Ê Đê gắn hai thác với đôi vợ chồng. Đi cả hai giúp thấy một dòng sông tạo ra nhiều cảnh khác nhau.

Mùa mưa đi thác cần lưu ý gì?

Theo dõi dự báo thời tiết và cảnh báo lũ, đến sớm vì chiều hay có mưa, không xuống sát mép nước, và rời đi ngay khi thấy nước đục lên nhanh. Lối đi bậc đá ướt rất trơn, nên đi giày bám và đi chậm, nhất là khi có trẻ nhỏ.