Vịnh Vĩnh Hy: vịnh biển dưới chân núi khô, hang Rái và cách ngắm san hô không làm hại

Vịnh Vĩnh Hy là một vịnh biển nhỏ, kín gió, nằm lọt giữa những dãy núi đá khô cằn của vùng Núi Chúa; cái đẹp của nó là sự tương phản giữa núi màu nâu vàng, cây bụi xám xanh và mặt nước xanh trong, bên dưới là các rạn san hô. Thời điểm biển êm, nước trong thường là khoảng tháng 3 đến tháng 8; giữa buổi sáng là lúc nước lên màu đẹp nhất.

Vịnh nay thuộc tỉnh Khánh Hoà (tỉnh cũ Ninh Thuận nhập vào từ 01/7/2025), nằm trong vùng Vườn quốc gia Núi Chúa, nơi đã được UNESCO công nhận là khu dự trữ sinh quyển thế giới. Gần vịnh là hang Rái, một bờ đá có nước biển tràn qua như thác khi sóng lên. Bài này nói về vì sao vùng biển ở đây đặc biệt, ngắm ở đâu, lúc nào, và làm sao ngắm san hô mà không làm hại chúng.

Núi khô ôm biển xanh: vì sao cảnh lại tương phản như vậy

Vùng ven biển Ninh Thuận cũ là một trong những nơi khô hạn nhất Việt Nam, lượng mưa hằng năm thấp hơn hẳn các vùng xung quanh. Một phần lý do là địa hình: dãy núi phía tây và phía bắc chắn bớt hơi ẩm từ các hướng gió mùa, khiến vùng này nằm trong “bóng mưa”. Kết quả là núi ở đây không phủ rừng rậm xanh mướt mà là rừng khô, cây bụi gai, xương rồng, đá lộ nhiều.

Chính sự khô hạn ấy làm biển trong hơn. Ít mưa nghĩa là ít nước ngọt và phù sa từ đất liền đổ ra biển; không có sông lớn mang bùn đất vào vịnh. Nước biển ít hạt lơ lửng, ánh sáng xuyên xuống sâu, cho phép san hô sinh trưởng trên các rạn gần bờ, vì san hô cần nước trong và nhiều nắng.

Vịnh Vĩnh Hy được núi bao quanh ba phía, chỉ mở ra biển qua một cửa, nên trong vịnh sóng nhỏ hơn ngoài khơi. Mặt nước trong vịnh vì thế thường phẳng, phản chiếu màu trời, những chiếc thuyền đánh cá neo đậu nổi trên nền xanh như treo lơ lửng khi nước thật trong.

Đứng trên đường ven núi nhìn xuống, bạn thấy cùng lúc ba lớp màu: nâu vàng của đá và đất khô, xanh xám của cây bụi chịu hạn, xanh ngọc rồi xanh lam của nước. Ít nơi ở Việt Nam có tương phản mạnh như vậy trong một khung nhìn.

Hang Rái: thác nước biển trên bờ đá

Hang Rái là một đoạn bờ đá gần vịnh, nổi tiếng vì khi sóng lớn đánh vào, nước biển tràn lên các bậc đá rồi chảy ngược xuống thành những dòng trắng như thác. Nền đá ở đây có những khối mang hình thù và kết cấu lạ, được nhiều người mô tả là có dấu vết san hô cổ, cùng với đá tảng lớn chồng lên nhau.

Thác nước biển ở hang Rái không xuất hiện mọi lúc. Nó cần sóng đủ lớn và mực nước đủ cao để sóng tràn lên bờ đá. Khi biển quá lặng, bờ đá chỉ là bãi đá khô; khi biển động mạnh, sóng lại quá nguy hiểm để đến gần. Thời điểm đẹp là những ngày có sóng vừa phải, khi triều đang lên. Hỏi người địa phương về con nước hôm đó trước khi xuống.

Khi đứng ở hang Rái, nhìn những dòng nước tràn qua bậc đá rồi rút đi: mỗi lần rút, nước chảy thành những sợi trắng mảnh trên mặt đá sẫm, rồi tụ lại trong các vũng. Ở những vũng còn đọng nước sau sóng, có thể thấy rong, ốc, cua nhỏ, và nếu nước trong, cả những mảnh san hô sống ở rìa.

Bờ đá hang Rái rất trơn, sóng tràn lên bất ngờ, nhiều chỗ đá sắc. Chỉ đi theo lối có sẵn, đứng ở khu vực được phép, không xuống sát mép khi sóng đang lên. Không ai nên trèo ra các khối đá xa bờ để chụp ảnh.

Một tình huống hay gặp: đến hang Rái giữa trưa ngày biển lặng, chỉ thấy bờ đá khô nắng gắt và nghĩ mình bị “lừa ảnh”. Thác nước biển trong ảnh thường được chụp lúc có sóng, nước lên, ánh sáng chiều hoặc sáng sớm. Cùng một bờ đá, đổi giờ và đổi con nước là ra hai cảnh khác hẳn.

Mùa biển và giờ trong ngày

Xu hướng thường gặp ở vùng biển Núi Chúa – Vĩnh Hy; điều kiện cụ thể nên xem dự báo thời tiết biển và hỏi người địa phương.

Ở vùng khô hạn này nắng rất gắt, ít bóng cây. Dù đi mùa nào, mang nước, mũ, áo chống nắng; trên thuyền, phản xạ từ mặt nước làm cháy nắng nhanh hơn trên bờ.

Đứng đâu để ngắm vịnh

Các điểm dừng trên đường ven biển quanh núi. Con đường men núi có những khúc nhìn xuống toàn vịnh và các bãi nhỏ. Chỉ dừng ở chỗ tấp rộng, không đỗ ở khúc cua.

Bến thuyền trong vịnh. Đứng ngang mặt nước nhìn những chiếc thuyền đánh cá, thuyền thúng neo đậu, núi khô phía sau. Sáng sớm là lúc thuyền về, có sinh hoạt của làng chài.

Trên thuyền ra rạn san hô. Nhìn xuống nước qua đáy kính hoặc từ mạn thuyền khi biển lặng; nhìn lên núi từ giữa vịnh để thấy vòng núi bao quanh.

Hang Rái. Ngắm bờ đá và thác nước biển khi sóng vừa phải; quay lưng lại với biển chỉ khi đã lùi xa mép nước.

Những bãi nhỏ ven núi. Có những bãi cát, bãi đá nhỏ kẹp giữa hai mỏm núi; nước sát bờ trong, nhìn thấy cá nhỏ, đá và san hô ở chỗ nông. Lúc triều thấp, đi dọc mép nước sẽ thấy các vũng đá có sinh vật nhỏ; chỉ nhìn, không lật đá.

Núi khô, thuyền thúng và đáy vịnh nhìn từ trên cao

Người đến Vĩnh Hy thường nhìn biển, ít ai nhìn núi. Thử dừng ở một khúc đường ven núi và nhìn kỹ sườn đồi: những tảng đá lớn màu nâu xám xếp chồng, xen giữa là xương rồng, cây bụi lá nhỏ, có cây gần như trụi lá vào mùa khô rồi bật xanh sau những cơn mưa hiếm hoi. Đó là thảm thực vật của một vùng bán khô hạn, hiếm gặp ở một đất nước nhiệt đới ẩm như Việt Nam.

Trên mặt nước vịnh, khi nắng rọi thẳng, những mảng tối dưới đáy là rạn san hô và đá, những mảng sáng màu ngọc là đáy cát. Nhìn từ trên cao, ranh giới giữa hai loại đáy này vẽ ra một bản đồ tự nhiên của vịnh, cho biết chỗ nào thuyền nên tránh neo.

Ở bến, quan sát thuyền thúng tròn của ngư dân: được đan bằng tre, phủ lớp chống thấm, đủ nhỏ để một người chèo, xoay tròn tại chỗ. Người làng chài dùng chúng để ra vào giữa thuyền lớn và bờ. Buổi sáng sớm, cảnh kéo lưới, phân loại cá trên bến là nhịp sống thật của vịnh mà người đến vào giữa trưa không thấy.

Chiều muộn, nắng xiên chiếu vào các vách núi phía đông vịnh làm đá chuyển sang màu cam đỏ, trong khi mặt nước đã chìm vào bóng. Khoảnh khắc ấy chỉ kéo dài ít phút, nhưng là lúc vùng núi khô hiện ra đẹp nhất.

Ngắm san hô đúng cách

San hô là động vật, sống thành tập đoàn và tạo nên rạn qua thời gian rất dài. Chúng rất nhạy cảm với va chạm và ô nhiễm. Vài nguyên tắc giúp ngắm mà không làm hại:

1. Chọn hình thức phù hợp: thuyền đáy kính cho người không bơi; lặn ống thở chỉ khi biết bơi, có áo phao và người hướng dẫn.
2. Không đứng, không đạp lên san hô: ở chỗ nông, nhiều người đứng lên rạn để nghỉ, làm gãy cành san hô; hãy nổi trên mặt nước nhờ áo phao.
3. Không chạm, không bẻ, không lấy san hô, sao biển, nhím biển; một số sinh vật có gai, có độc.
4. Không cho cá ăn: thức ăn thừa làm ô nhiễm nước, thay đổi hành vi tự nhiên của cá.
5. Cẩn thận với kem chống nắng: nhiều loại có thành phần có thể ảnh hưởng đến san hô; dùng áo chống nắng dài tay khi xuống nước là cách giảm lượng kem.
6. Không thả neo tuỳ tiện: nếu thuê thuyền, chọn người đưa đón neo ở nơi quy định, không neo lên rạn.

Vùng biển Núi Chúa có các khu bảo vệ biển với quy định riêng; khu nào được ngắm, hình thức nào được phép do ban quản lý vườn quốc gia quy định và có thể thay đổi. Hãy kiểm thông tin hiện hành trước khi xuống nước.

Ứng xử với vùng sinh quyển

Vườn quốc gia Núi Chúa bảo vệ cả rừng khô trên núi lẫn hệ sinh thái biển ven bờ. Trên núi có những loài động thực vật thích nghi với khô hạn; dưới biển có san hô, cỏ biển và các loài sống nhờ chúng. Ở một số bãi trong vùng, rùa biển lên bờ đẻ trứng và được bảo vệ nghiêm ngặt.

Khi đi trên các lối mòn ven núi, không bẻ cây, không đào xương rồng hay cây bụi mang về. Không đốt lửa trên núi mùa khô, cây cỏ rất dễ cháy. Trên bãi, không đi vào khu vực được rào để bảo vệ tổ rùa, không chiếu đèn ra bãi ban đêm.

Không mua san hô, vỏ ốc lớn, rùa biển khô hay sản phẩm từ động vật hoang dã do người bán rong mời. Nếu mua hải sản, mua của người dân làng chài, hỏi rõ nguồn gốc; tránh những loài nhỏ chưa trưởng thành.

Mang rác về, nhất là túi ni lông, chai nhựa; rác nhựa trong vịnh kín không có đường thoát ra biển lớn, sẽ trôi dạt quanh rạn san hô và bãi cát. Một vịnh nhỏ chịu tải rất kém, mỗi người khách có ý thức đều tạo ra khác biệt.

Một hiểu lầm hay gặp là nghĩ san hô là đá hay là cây, nên dẫm lên cũng không sao. San hô là những tập đoàn động vật nhỏ sống trên bộ khung đá vôi do chính chúng tiết ra; lớp mô sống mỏng trên bề mặt rất dễ tổn thương. Một vết chân hay vết tay có thể làm chết một mảng, mở đường cho tảo phủ lên. Màu trắng bệch trên một khối san hô thường là dấu hiệu nó đang bị căng thẳng hoặc đã chết, không phải “san hô trắng đẹp”.

Câu hỏi thường gặp

Vĩnh Hy thuộc tỉnh nào sau sáp nhập?

Từ ngày 01/7/2025, tỉnh Ninh Thuận cũ nhập vào tỉnh Khánh Hoà, nên vịnh Vĩnh Hy nay thuộc Khánh Hoà. Vịnh vẫn nằm trong vùng Vườn quốc gia Núi Chúa như trước; cấp huyện đã bỏ, địa chỉ ghi theo xã.

Vì sao nước vịnh Vĩnh Hy trong như vậy?

Vùng này ít mưa, không có sông lớn đổ phù sa vào vịnh, đáy có cát và đá. Vịnh kín, núi che, sóng nhỏ nên ít khuấy cát. Những yếu tố đó giữ cho nước ít hạt lơ lửng, ánh sáng xuyên sâu, san hô sống được ở gần bờ.

Thác nước biển ở hang Rái có quanh năm không?

Không. Thác chỉ hình thành khi sóng đủ lớn và triều đủ cao để nước tràn lên bậc đá. Biển lặng thì bờ đá khô; biển động mạnh thì quá nguy hiểm. Hỏi người địa phương về con nước, chọn ngày có sóng vừa phải và chỉ đứng ở lối an toàn.

Không biết bơi có ngắm san hô được không?

Được, bằng thuyền đáy kính hoặc nhìn từ mạn thuyền khi nước trong và biển lặng. Nếu muốn xuống nước, luôn mặc áo phao, có người hướng dẫn, và chỉ ở khu vực được phép. Không đứng lên rạn san hô để nghỉ.

Núi Chúa là khu dự trữ sinh quyển nghĩa là gì?

Khu dự trữ sinh quyển là danh hiệu của UNESCO cho vùng có hệ sinh thái giá trị, được quản lý theo hướng vừa bảo tồn vừa cho người dân sinh sống, phát triển bền vững. Người dân và khách vẫn đi lại, nhưng có vùng lõi được bảo vệ nghiêm ngặt hơn.

Đi Vĩnh Hy mùa nào nước đẹp nhất?

Khoảng tháng 3 đến tháng 8, khi biển êm và ít mưa, là thời điểm nước thường trong nhất. Trong ngày, giữa buổi sáng đến đầu giờ chiều nắng rọi thẳng, nước lên màu xanh đẹp và dễ thấy đáy. Mùa mưa bão cuối năm nước kém trong, hoạt động biển có thể dừng.