Đảo Cô Tô mùa nào đẹp: bãi đá xếp lớp, nước trong xa bờ và con triều mỗi ngày một lần

Cô Tô là một quần đảo ngoài khơi tỉnh Quảng Ninh, đẹp ở những thứ vùng vịnh gần bờ ít có: nước biển trong hơn vì xa nguồn phù sa, những bãi đá trầm tích xếp lớp nhiều màu bị sóng mài nghiêng ra biển, và những bãi cát dài có rừng phi lao chắn gió. Thời điểm biển êm, nước trong thường là khoảng tháng 4 đến tháng 9, nhưng đó cũng là mùa có thể có bão; mùa đông biển xám, gió lạnh, tàu có thể nghỉ.

Một đặc điểm ít ai để ý trước khi đến là con nước: vùng biển phía bắc vịnh Bắc Bộ chủ yếu có chế độ nhật triều, tức mỗi ngày nước lên một lần và xuống một lần, với biên độ khá lớn. Điều đó quyết định bãi đá nào lộ ra lúc nào, bãi cát rộng hay hẹp. Bài này nói về cách đọc cảnh ở Cô Tô, lịch theo mùa, chỗ đứng ngắm, và những điều cần biết với biển và với đảo.

Vì sao nước Cô Tô trong hơn vùng vịnh gần bờ

Vùng biển ven bờ Quảng Ninh nhận nước và phù sa từ nhiều sông đổ ra, cộng với vô số đảo đá chắn sóng, nên nước ở các vịnh gần bờ thường có màu xanh lục pha đục. Cô Tô nằm xa hơn ra phía biển khơi, ít chịu ảnh hưởng trực tiếp của phù sa sông. Khi nước ít hạt lơ lửng, ánh sáng xuyên sâu và phản xạ từ đáy cát, biển chuyển sang màu xanh trong.

Độ trong ấy thay đổi theo mùa và theo gió. Mùa hè, những ngày biển lặng liên tiếp, nước trong nhất, có thể nhìn rõ đáy cát ở chỗ nông. Sau những đợt gió mạnh hoặc bão, sóng khuấy đáy, nước đục đi vài ngày. Mùa đông, gió mùa đông bắc làm biển xám, sóng bạc đầu.

Màu nước cũng phụ thuộc vào trời. Ngày nắng, mặt biển ở chỗ nông có màu ngọc, chỗ sâu xanh lam. Ngày nhiều mây, cả vùng biển chuyển xám xanh, nhưng các bãi đá nhiều màu lại hiện rõ hơn vì không bị nắng gắt làm cháy màu.

Đứng trên một điểm cao nhìn xuống bờ, bạn sẽ thấy rõ dải màu chuyển từ trắng của cát, ngọc của nước nông, đến lam đậm ngoài xa. Những dải tối xen giữa là đá ngầm và thảm rong, rêu biển.

Bãi đá xếp lớp: đọc đá trầm tích nghiêng

Khác với đá bazan sẫm màu ở các đảo núi lửa phía nam, nhiều bãi đá ở Cô Tô là đá trầm tích: những lớp cát, bùn lắng đọng dưới nước từ rất lâu, bị nén chặt thành đá, rồi bị các chuyển động của vỏ trái đất làm nghiêng, nâng lên. Kết quả là những tầng đá mỏng xếp chồng như chồng sách, nghiêng chéo xuống biển.

Mỗi lớp có màu khác nhau tuỳ thành phần khoáng và mức độ bị oxy hoá: nâu đỏ, tím, vàng, xám. Khi sóng mài qua, lớp mềm mòn nhanh hơn lớp cứng, tạo nên những gờ song song nhô lên xen kẽ những rãnh lõm. Lúc triều rút, nước đọng trong rãnh thành những dải gương mỏng chạy song song ra biển.

Bãi đá Cầu Mỵ là nơi được nhắc nhiều nhất với kiểu cảnh này. Đến lúc triều thấp, đi chậm trên các gờ đá khô, nhìn xuống những vân màu trên mặt đá, có chỗ uốn cong, có chỗ đứt gãy, có chỗ có những đốm tròn. Đó là những trang của một cuốn sách địa chất mở ra ngay dưới chân.

Đá trầm tích ướt rất trơn, nhất là chỗ có rêu xanh. Những gờ đá mỏng có thể vỡ khi bị giẫm mạnh. Đi trên phần khô, tránh chỗ có rêu, không cạy đá mang về.

Một hiểu lầm hay gặp là nghĩ các vân màu trên đá là do rêu hay do sơn vẽ. Rêu thì mềm, xanh, nằm ở chỗ ẩm; còn vân màu của đá trầm tích nằm xuyên qua đá, chạy thành dải song song với mặt lớp, nhìn ở cạnh vỡ vẫn thấy. Nhìn một mảnh đá bị gãy là phân biệt được ngay. Ngày trời âm u hoặc ngay sau khi sóng vừa rút, mặt đá còn ướt, các dải màu đậm lên rõ rệt so với lúc khô dưới nắng trưa.

Mùa đi, con nước và giờ trong ngày

Xu hướng thường gặp ở vùng biển Cô Tô; lịch tàu thực tế phụ thuộc thời tiết và thông báo của cơ quan chức năng.

Vì chế độ nhật triều, giờ triều thấp lùi dần qua mỗi ngày trong tháng. Có những ngày triều thấp rơi vào sáng sớm, có ngày rơi vào giữa trưa. Tra lịch thuỷ triều của khu vực cho đúng ngày đi, rồi xếp lịch ngắm bãi đá theo đó.

Những chỗ đáng đứng

Bãi đá Cầu Mỵ lúc triều rút. Đi ra phần đá khô, quay lại nhìn vào bờ để thấy các lớp đá chạy song song về phía đảo; quay ra biển để thấy các gờ đá chìm dần vào nước.

Bãi Hồng Vàn. Một bãi cát dài, có rừng phi lao phía sau. Đi dọc mép nước buổi sáng sớm, nhìn các vệt sóng tràn lên cát và rút xuống để lại những đường cong mảnh.

Bãi Vàn Chảy. Bãi cát với hàng phi lao cao, chiều về bóng cây đổ dài. Phù hợp để đi bộ, ngồi nghe tiếng gió qua lá phi lao, một âm thanh rất riêng.

Khu hải đăng. Từ điểm cao quanh hải đăng nhìn xuống toàn cảnh đảo, các bãi tắm và đảo nhỏ xung quanh. Tuân theo quy định của đơn vị quản lý hải đăng.

Đảo Cô Tô Con. Nhỏ, ít người, có những bãi hoang sơ; đi ra theo phương tiện được phép, tuỳ con nước.

Đường ven biển quanh đảo lớn. Đi chậm bằng xe đạp hoặc xe máy, dừng ở những khúc nhìn ra biển; rừng, đồi cỏ, bờ đá và bãi cát nối nhau.

Một buổi theo con nước ở Cô Tô

Khung dưới giả định một ngày triều thấp rơi vào buổi sáng, giữa mùa biển êm. Nếu triều thấp rơi vào buổi chiều, đảo ngược thứ tự: bãi cát buổi sáng, bãi đá buổi chiều.

1. Trước bình minh: ra một bãi cát quay về hướng đông; biển lặng, trời chuyển màu, thuyền đánh cá về bến.
2. Khoảng một giờ trước triều thấp: đến bãi đá, đi ra phần đá khô khi nước đang rút; mỗi phút lại lộ thêm một dải gờ đá mới.
3. Lúc triều thấp nhất: bãi đá rộng nhất, các vũng nước nhiều nhất; đây là lúc nhìn vân đá và sinh vật vùng triều.
4. Khi nước bắt đầu lên: lùi dần vào bờ, không chờ đến lúc nước chạm chân mới quay về; ở bãi thoải, nước có thể tràn vào nhanh qua các rãnh.
5. Giữa trưa: nghỉ dưới tán phi lao, tránh nắng gắt.
6. Chiều muộn: lên khu hải đăng hoặc một điểm cao nhìn toàn đảo khi nắng đã dịu.

Mỗi ngày giờ triều thấp lùi đi một chút, nên lịch này chỉ đúng cho một vài ngày trong tháng. Ở lại hai ba ngày, bạn sẽ thấy cùng một bãi đá có khi khô trơ, có khi chìm hẳn dưới nước; chính sự thay đổi ấy làm Cô Tô có sức hút riêng.

Vũng triều, vạch rong khô và tiếng phi lao

Dưới chân những bãi đá, trong các vũng nước còn lại sau khi triều rút, có rong, ốc, cua nhỏ, đôi khi có cá con mắc lại chờ con nước sau. Ngồi yên vài phút bên một vũng sẽ thấy chúng di chuyển. Đó là sinh vật vùng triều, sống nhờ nhịp lên xuống của nước; chỉ nhìn, không bắt, không lật đá.

Ở các bãi cát, nhìn kỹ mặt cát lúc triều vừa rút: những gợn sóng in trên cát, những lỗ nhỏ của sinh vật sống dưới cát, những vệt bọt biển khô thành đường kẻ. Đường kẻ cao nhất trên bãi là mực nước triều cao nhất gần đây, thường kèm một dải rong khô và vỏ ốc.

Rừng phi lao phía sau bãi được trồng để chắn gió, chắn cát bay vào làng. Cây nghiêng về một phía, thân xoắn nhẹ, là dấu vết của gió mùa đông bắc thổi mạnh nhiều năm. Đứng dưới tán phi lao lúc gió lên, tiếng lá vi vu nghe như tiếng sóng ở xa.

Nhìn ra biển vào lúc chiều muộn những ngày lặng gió, mặt nước có những vệt phẳng như gương xen giữa vùng gợn sóng lăn tăn. Những vệt phẳng ấy thường là nơi có dòng chảy hội tụ hoặc lớp màng mỏng trên mặt nước làm sóng nhỏ không hình thành. Người đi biển đọc được nhiều điều từ chúng; người ngắm chỉ cần biết rằng chính những vệt ấy làm mặt biển chiều có nhiều sắc độ đến vậy.

Buổi sáng sớm ở bến cá, thuyền về, người dân chọn hải sản ngay trên bãi. Đó là đời sống thật của đảo; nếu đến xem, đứng ngoài, không cản lối, xin phép trước khi chụp người.

Một hiểu lầm hay gặp ở người quen biển miền Trung, miền Nam là nghĩ mỗi ngày có hai lần triều lên xuống như nhau ở mọi nơi. Ở Cô Tô, phần lớn thời gian chỉ có một lần lên, một lần xuống, nên nếu bỏ lỡ lúc triều thấp buổi sáng, có khi phải chờ đến hôm sau mới thấy lại bãi đá rộng như vậy.

An toàn và ứng xử với đảo

Cô Tô là đảo nhỏ, nguồn nước ngọt và khả năng xử lý rác có hạn. Những điều nên giữ:

• Theo dõi dự báo thời tiết biển; mùa bão có thể có lệnh cấm biển, tàu ngừng chạy nhiều ngày.
• Chỉ tắm ở bãi có người, khi biển lặng; không bơi xa bờ, không bơi ở gần các bãi đá có sóng.
• Đi bãi đá lúc triều thấp nhưng để ý giờ nước lên; với chế độ nhật triều, nước lên có thể nhanh hơn ta nghĩ ở những bãi thoải.
• Không leo lên vách đá hay mỏm đá xa bờ; đá trầm tích nứt vỡ, trơn.
• Không nhặt san hô, vỏ ốc quý, không bẻ đá mang về.
• Mang rác về đất liền nếu có thể, nhất là chai nhựa; dùng nước ngọt tiết kiệm.

Xe máy, xe điện trên đảo phải đi chậm, nhường đường cho người đi bộ, nhất là trên những con đường ven biển hẹp. Flycam phải xin phép bay theo quy định hiện hành; vùng biển đảo có những khu vực hạn chế.

Câu hỏi thường gặp

Đi Cô Tô tháng mấy đẹp nhất?

Khoảng tháng 4 đến tháng 6 thường dễ chịu: biển êm, nước trong, ít bão. Tháng 7 đến tháng 9 nước vẫn trong, nắng nhiều nhưng là mùa bão, có thể bị kẹt trên đảo. Mùa đông biển xám, lạnh, tàu có thể nghỉ, hợp với người thích cảnh vắng.

Nhật triều là gì và ảnh hưởng gì khi đi Cô Tô?

Nhật triều là chế độ thuỷ triều mỗi ngày có một lần nước lên và một lần nước xuống. Ở Cô Tô, điều đó nghĩa là mỗi ngày chỉ có một khoảng triều thấp để ngắm bãi đá và bãi cát rộng. Giờ triều thấp lùi dần theo ngày, nên phải tra lịch đúng ngày đi.

Vì sao đá ở Cô Tô có nhiều màu?

Nhiều bãi đá ở Cô Tô là đá trầm tích, hình thành từ những lớp cát, bùn lắng đọng rồi bị nén chặt. Mỗi lớp có thành phần khoáng và mức độ oxy hoá khác nhau nên có màu khác nhau: nâu đỏ, tím, vàng, xám. Sóng mài làm các lớp lộ rõ.

Nước biển Cô Tô có trong hơn Hạ Long không?

Thường là có, vì Cô Tô nằm xa bờ hơn, ít chịu ảnh hưởng của phù sa sông đổ ra vùng vịnh gần bờ. Tuy vậy, độ trong thay đổi theo gió, mưa và mùa; sau gió mạnh hoặc bão, nước có thể đục vài ngày.

Cô Tô Con có đi được không?

Có thể đi ra Cô Tô Con bằng phương tiện được phép, tuỳ con nước và thời tiết. Đảo nhỏ, ít dịch vụ, bãi hoang sơ. Hãy hỏi người địa phương và tuân theo quy định hiện hành về việc ra đảo, mang đủ nước và mang rác về.

Ở Cô Tô có ngắm san hô được không?

Một số vùng nước quanh quần đảo có san hô, có thể ngắm khi biển lặng, nước trong. Chỉ xuống nước ở khu vực cho phép, có người hướng dẫn, mặc áo phao, không đứng lên hay bẻ san hô. Quy định khu bảo tồn biển nên kiểm theo thông tin hiện hành.