Chụp chân dung người cao tuổi đẹp cần ba thứ: ánh sáng chọn theo ý muốn của người được chụp (mềm để dịu nếp nhăn, hay xiên để tôn nếp nhăn), một tư thế ngồi có tựa cho đỡ mệt, và một buổi chụp ngắn đầy chuyện trò để biểu cảm đến tự nhiên thay vì nụ cười được yêu cầu. Thông số khởi điểm: ống 85 mm, khẩu f/2.8–f/4 để cả hai mắt cùng nét, ánh sáng cửa sổ hoặc một đèn lớn có tản sáng, tránh đèn flash chớp thẳng.
Phần lớn những bức ảnh đáng giữ nhất của một gia đình là ảnh ông bà, và cũng là những bức ít được chụp cẩn thận nhất: ảnh vội trong bữa giỗ, ánh đèn trần, ông bà ngồi cứng đơ giữa con cháu. Phần dưới đi qua cách chuẩn bị, ánh sáng, tư thế, cách gợi chuyện, chụp cùng con cháu và hậu kỳ có chừng mực.
Chuẩn bị: hỏi trước, lên lịch theo sức của người được chụp
Hỏi ý người được chụp, không chỉ hỏi con cháu. Ông bà có thể thích hoặc không thích được chụp, có bộ áo muốn mặc, có góc nhà muốn ngồi, có điều không muốn lộ như bàn tay run hay hàm răng thiếu. Một câu hỏi trước giúp họ cảm thấy là người quyết định chứ không phải đồ vật được sắp đặt.
Chọn giờ ông bà khoẻ nhất. Nhiều người lớn tuổi tỉnh táo và vui vẻ nhất vào buổi sáng sau bữa ăn, mệt vào đầu giờ chiều. Hỏi người chăm sóc để chọn lúc thuận, và giữ buổi chụp trong khoảng hai mươi tới bốn mươi phút.
Ghế có tựa lưng, có tay vịn. Đứng lâu, ngồi ghế đẩu, xoay người để tạo dáng đều làm mệt. Một chiếc ghế gỗ quen thuộc của chính ông bà vừa đỡ mỏi vừa kể chuyện.
Áo quần của chính họ. Bộ áo bà ba, áo dài, áo len đan tay ông bà hay mặc cho ảnh thật hơn bộ đồ mới mua. Tránh hoạ tiết quá nhỏ và dày gây rối mắt; màu trơn, trầm thường hợp với da và tóc bạc.
Kính, răng giả, máy trợ thính. Hỏi ông bà có muốn đeo kính trong ảnh không; nhiều người thấy mình lạ khi không có kính. Chuẩn bị nước uống, chỗ nghỉ, phòng đủ ấm hoặc đủ mát.
Ánh sáng: dịu nếp nhăn hay tôn nếp nhăn
Không có câu trả lời đúng duy nhất. Nếp nhăn là dấu vết của một đời người; có người muốn chúng hiện rõ, có người muốn ảnh nhẹ nhàng. Chọn ánh sáng theo ý của người được chụp và mục đích của ảnh.
| Lựa chọn | Cách dựng | Kết quả | Hợp với |
|---|---|---|---|
| Dịu | Nguồn sáng lớn, gần, gần trục máy; tấm hắt dưới cằm | Nếp nhăn mềm, da sáng đều, bóng mắt nhẹ | Ảnh mừng thọ, ảnh gia đình, người muốn ảnh tươi |
| Cân bằng | Cửa sổ lệch khoảng 45 độ, tấm hắt bên tối | Có khối, nếp nhăn rõ vừa phải | Phần lớn chân dung, điểm khởi đầu |
| Tôn kết cấu | Nguồn sáng nhỏ hơn hoặc xa hơn, xiên mạnh | Từng nếp da, sợi tóc nổi rõ | Chân dung nghệ thuật, đen trắng, người muốn thấy tuổi mình |
Tránh ánh sáng từ trên đỉnh đầu như đèn trần hoặc nắng trưa: hốc mắt người lớn tuổi thường sâu hơn, ánh sáng đỉnh làm mắt chìm vào bóng, trông mệt mỏi. Đưa nguồn sáng xuống thấp hơn, gần tầm mắt, hoặc thêm tấm hắt phía dưới để mắt có ánh sáng.
Nhiều người lớn tuổi nhạy với ánh chớp mạnh, chớp xong mất vài giây mới nhìn rõ lại và sau đó nheo mắt. Ánh sáng cửa sổ hoặc đèn liên tục dịu mắt hơn; nếu dùng flash, dội vào trần hoặc qua hộp tản sáng lớn, công suất thấp.
Tư thế: ít mà thoải mái
Người lớn tuổi không cần những tư thế cầu kỳ. Ngồi thẳng lưng tựa ghế, hơi nghiêng người về trước một chút về phía máy, hai tay đặt tự nhiên trên đùi hoặc trên tay vịn, mặt quay chéo nhẹ: đó là tư thế đẹp cho phần lớn ảnh. Nghiêng người về trước làm cổ và cằm gọn hơn, ánh mắt chủ động hơn so với ngả lưng ra sau.
Đôi tay của người già là một nửa bức chân dung: gân, đốm nâu, nhẫn cưới đã mòn, ngón tay cong vì năm tháng làm việc. Đưa tay vào khung, cho họ cầm một vật gắn với đời mình như chiếc quạt, cuốn sách, chén trà, bức ảnh cũ. Nhưng đừng uốn tay theo kiểu người mẫu; người bị đau khớp sẽ khó chịu mà không nói ra.
Đặt máy ngang tầm mắt người được chụp hoặc hơi cao hơn một chút. Máy đặt thấp nhìn ngước lên làm cằm và cổ chiếm nhiều diện tích; máy đặt quá cao nhìn xuống làm người được chụp có vẻ nhỏ bé, yếu ớt. Ngồi xuống ghế đối diện, cùng tầm mắt, cũng giúp cuộc trò chuyện tự nhiên hơn.
Nếu ông bà muốn một tấm đứng, chẳng hạn trước cổng nhà hay bên gốc cây trồng từ thời trẻ, hãy chuẩn bị mọi thứ trước rồi mới mời ra đứng: bố cục, phơi sáng, lấy nét thử bằng một người khác đứng thế chỗ. Khi ông bà đứng vào, chỉ cần vài khung trong một hai phút. Gậy chống, khung tập đi là một phần đời sống của họ; không cần giấu đi nếu họ không yêu cầu, đặt nó tự nhiên bên cạnh thay vì cố đẩy ra ngoài khung.
Ống kính càng dài thì bạn càng phải đứng xa, giọng nói càng phải to. Với người nghe kém, ống 50 mm cho phép đứng gần hơn mà mặt vẫn không méo, cuộc trò chuyện dễ hơn hẳn so với ống 135 mm ở cuối phòng.
Trò chuyện để có biểu cảm thật
Đừng ra lệnh cười. Câu cười lên nào ông ơi cho ra nụ cười gượng, mắt không cười. Biểu cảm thật đến khi người ta đang kể một chuyện họ yêu thích.
Hỏi về đời họ. Ông bà làm nghề gì hồi trẻ, gặp nhau thế nào, căn nhà này dựng năm nào, món ăn nào ngon nhất ngày xưa. Người lớn tuổi thường có rất nhiều chuyện, và gương mặt họ sống động nhất khi đang kể.
Mang theo ảnh cũ. Một tấm ảnh đen trắng thời trẻ của chính họ là chất xúc tác tuyệt vời. Chụp khoảnh khắc họ nhìn ảnh, rồi khoảnh khắc họ ngẩng lên kể.
Nói rõ, nhìn thẳng. Nhiều người lớn tuổi nghe kém; nói chậm, rõ, quay mặt về phía họ để họ đọc được môi. Đừng nói vọng từ sau máy ảnh.
Nhờ một người thân. Một đứa cháu đứng sau lưng người chụp, trêu đùa hay kể chuyện, gọi được những nụ cười mà người lạ cầm máy không gọi được.
Chụp liên tục, nhẹ nhàng. Biểu cảm thay đổi từng giây khi kể chuyện. Chế độ chụp liên tục với màn trập im lặng giúp bắt khoảnh khắc mà không làm người được chụp chú ý tới tiếng máy.
Chụp cùng con cháu: nhiều thế hệ trong một khung
Ảnh nhiều thế hệ là ảnh mà gia đình nào cũng muốn có, nhưng hay hỏng vì xếp người như ảnh tập thể. Thay vì xếp hàng, mời ông bà ngồi ở trung tâm, con cháu đứng sát hoặc ngồi bệt quanh, tay đặt lên vai, lên tay ghế; khoảng cách giữa các khuôn mặt gần lại cho thấy sự gắn bó. Khẩu f/5.6–f/8 để mọi gương mặt cùng nét khi họ đứng ở các khoảng cách khác nhau.
Những khung chi tiết thường cảm động hơn ảnh toàn đoàn: bàn tay nhăn của bà nắm bàn tay nhỏ của cháu, ông đọc sách cho cháu nghe, hai thế hệ cùng làm một việc như gói bánh, tưới cây. Với trẻ em trong ảnh, hỏi ý cha mẹ về việc đăng ảnh công khai.
Khi có trẻ nhỏ và người già trong cùng buổi chụp, hãy chụp trẻ trước khi chúng mệt, rồi để trẻ đi chơi và dành thời gian yên tĩnh cho chân dung riêng của ông bà. Một buổi ồn ào quá dài làm người lớn tuổi mệt nhanh hơn ta tưởng.
Lỗi hay gặp khi chụp chân dung người cao tuổi
Phần lớn lỗi không nằm ở máy móc mà ở nhịp độ và sự để ý. Những thứ dưới đây lặp lại ở rất nhiều buổi chụp ông bà trong gia đình:
- Buổi chụp quá dài: ông bà mệt, gương mặt trĩu xuống ở những khung cuối; chia làm hai lượt ngắn, nghỉ giữa chừng.
- Đèn trần chiếu thẳng xuống: mắt chìm, bóng dưới mũi dài; tắt đèn trần, ra gần cửa sổ.
- Chỉ đạo tư thế bằng tay: chạm vào người để chỉnh vai, xoay cằm làm người lớn tuổi giật mình; nói và làm mẫu bằng chính cơ thể mình thay vì chạm.
- Một mắt nét, một mắt mờ: khẩu quá lớn ở khoảng cách gần; khép về f/2.8–f/4.
- Phản chiếu trên mắt kính: đèn đặt ngang mặt; nâng đèn và lệch sang bên, nhờ ông bà cúi cằm rất nhẹ.
- Nền nhà bừa bộn: túi thuốc, hộp sữa, ổ điện lọt khung; dọn gọn góc nền trước khi mời ông bà ra ngồi, để khỏi phải dời đồ khi họ đã ngồi chờ.
Sau buổi chụp, gửi ảnh sớm. Với người lớn tuổi, được thấy ảnh của mình trong vài ngày có ý nghĩa hơn nhiều so với một bộ ảnh hoàn hảo nhận sau vài tháng.
Hậu kỳ có chừng mực
Cám dỗ lớn nhất khi chỉnh ảnh người lớn tuổi là làm mịn da, xoá nếp nhăn cho trẻ ra. Kết quả là một gương mặt như sáp, người trong nhà nhìn vào thấy lạ. Hãy giữ nguyên nếp nhăn, chỉ làm dịu những thứ tạm thời: vết đỏ do vừa lau mặt, mạch máu lộ ở mắt do mệt, một sợi tóc bay lạc. Nếu cần làm mềm, giảm độ rõ cục bộ rất nhẹ ở vùng má, không đụng vào mắt và miệng.
Mắt người lớn tuổi thường mờ đục hơn, lòng trắng hơi ngả vàng. Làm sáng mắt một chút là hợp lý; tẩy trắng hoàn toàn hay tăng độ sắc con ngươi quá mức thì trông như ảnh dựng. Tóc bạc dễ ngả vàng dưới đèn ấm, chỉnh riêng vùng tóc về trung tính.
Nếu không chắc, hỏi người được chụp hoặc gia đình. Cho họ xem hai bản, một bản gần như không chỉnh và một bản đã chỉnh nhẹ. Rất nhiều ông bà chọn bản ít chỉnh, vì đó mới là mình.
Khi in, chọn giấy mờ hoặc bán bóng, khổ vừa phải để treo trong nhà, và in thêm một bản nhỏ cho chính ông bà để cạnh giường. Một tấm ảnh in cầm được trên tay thường có ý nghĩa với người lớn tuổi hơn bất kỳ tệp ảnh nào trên điện thoại.
Câu hỏi thường gặp
Nên dùng ống kính nào để chụp chân dung ông bà?
Ống 85 mm hoặc 50 mm khẩu lớn là phổ biến nhất, cho khoảng cách dễ chịu, mặt không bị méo. Khép khẩu khoảng f/2.8–f/4 để cả hai mắt cùng nét, vì người lớn tuổi khó giữ đầu thẳng hoàn toàn. Trong nhà chật, ống 35 mm cũng được nếu đứng cách xa vừa đủ.
Chụp ảnh ông bà nằm trên giường bệnh có nên không?
Chỉ khi người được chụp hoặc gia đình muốn, và theo cách giữ phẩm giá: ánh sáng dịu, khung hình chú trọng gương mặt, bàn tay và người thân bên cạnh, tránh thiết bị y tế chiếm chỗ. Đây là khoảnh khắc riêng tư; không đăng công khai nếu gia đình chưa đồng ý.
Làm sao để ông bà không nhắm mắt khi chụp?
Không dùng flash chớp thẳng, cho ông bà nghỉ mắt giữa các loạt, và chụp liên tục vài khung mỗi lần. Đôi khi bảo nhắm mắt lại rồi mở ra khi đếm tới ba giúp mắt mở tự nhiên hơn. Nắng gắt và tấm hắt quá mạnh cũng gây nheo mắt.
Có nên chụp ảnh chân dung đen trắng cho người lớn tuổi?
Đen trắng rất hợp với gương mặt nhiều kết cấu, tóc bạc và ánh sáng xiên, làm ảnh có chất của thời gian. Nhưng một số gia đình muốn giữ màu áo, màu da cho ảnh mừng thọ. Chụp RAW, chuyển đổi sau và gửi cả hai bản để gia đình chọn.
Ảnh mừng thọ nên chụp ở đâu?
Ở chính nhà ông bà thường hay hơn phòng chụp: góc nhà quen, chiếc ghế quen, ánh sáng cửa sổ. Nếu nhà tối, dọn một góc gần cửa, dùng tấm hắt trắng. Phòng chụp hợp khi cần ảnh khổ lớn ánh sáng đều, nhưng hãy mang theo một đồ vật quen của ông bà.