Côn Đảo ngắm gì ngoài di tích: rừng sát biển, bãi lộ khi triều rút, mùa rùa lên bờ

Ngoài khu di tích lịch sử, Côn Đảo đáng ngắm vì thiên nhiên còn rất nguyên: núi phủ rừng đổ thẳng xuống biển, những vịnh nhỏ nước trong, bãi đá chỉ lộ ra khi triều rút, rạn san hô quanh các đảo nhỏ, và mùa rùa biển lên bờ đẻ trứng, thường vào khoảng giữa năm. Thời điểm biển êm, trời trong được nhiều người chọn là khoảng tháng 3 đến tháng 6.

Côn Đảo là một quần đảo ngoài khơi phía nam, nay thuộc Thành phố Hồ Chí Minh (tỉnh cũ Bà Rịa – Vũng Tàu nhập vào từ 01/7/2025), phần lớn diện tích nằm trong Vườn quốc gia Côn Đảo. Di tích nhà tù Côn Đảo là nơi nên đến với thái độ tưởng niệm; bài này chỉ nói về cảnh thiên nhiên: vì sao biển ở đây đẹp, ngắm ở đâu, lúc nào, và cách xem rùa biển mà không làm phiền chúng.

Vì sao biển và rừng Côn Đảo còn nguyên vẻ hoang

Côn Đảo nằm xa đất liền, không có sông lớn đổ phù sa ra biển xung quanh. Nước biển vì thế trong, ánh sáng xuống sâu, tạo điều kiện cho san hô, cỏ biển phát triển quanh các đảo. Các đảo chủ yếu là núi đá, phủ rừng nhiệt đới, sườn dốc đổ xuống biển, nên bờ biển ở nhiều đoạn là vách đá và những vịnh nhỏ kẹp giữa hai mũi núi.

Phần lớn diện tích đảo và vùng biển quanh đảo thuộc vườn quốc gia, được bảo vệ từ nhiều năm. Rừng trên núi giữ đất, hạn chế xói mòn, nên nước biển ven bờ ít đục sau mưa. Rừng ngập mặn ở một số vịnh kín là nơi ươm cá con, cũng là bộ lọc tự nhiên cho nước.

Đá trên đảo phần lớn là đá magma bị phong hoá, có những khối tròn lớn ở ven biển, những bãi đá xám đen xen cát trắng. Cát ở nhiều bãi có nguồn gốc một phần từ vụn san hô, vỏ sinh vật biển, nên trắng và mịn.

Chính sự kết hợp ấy tạo nên cảnh đặc trưng: đứng trên đường đèo ven biển, một bên là sườn núi rừng xanh, một bên là biển xanh thẫm, dưới chân là những vịnh nước trong màu ngọc. Không có nhà cao tầng, không có bến cảng lớn trong khung nhìn ở nhiều đoạn bờ.

Một tình huống thực tế: cùng một ngày gió mùa, bãi phía đông sóng bạc đầu, nước đục, trong khi bãi phía tây lặng như hồ. Người không biết thường kết luận “hôm nay biển xấu” rồi ở trong phòng. Hỏi người địa phương bãi nào khuất gió và đi sang đó, nhiều khi được một buổi biển đẹp nhất chuyến đi.

Những nơi đáng dừng

Đường ven biển quanh đảo lớn. Con đường men theo sườn núi có nhiều khúc nhìn xuống vịnh, đảo nhỏ ngoài khơi. Đi chậm, dừng ở chỗ rộng; đây là cách nhanh nhất để thấy cấu trúc núi – rừng – biển của Côn Đảo.

Bãi Đầm Trầu. Một bãi cát nằm trong vòng núi, nước trong, gần sân bay; có lúc máy bay hạ cánh bay khá thấp phía sau bãi. Buổi sáng là lúc vắng, ánh sáng dịu.

Bãi Nhát. Một bãi chỉ lộ ra rõ khi triều rút, lúc khác bị nước phủ gần hết; xem lịch thuỷ triều để đến đúng lúc. Bãi đá và cát xen nhau, nhìn ra các mỏm núi.

Mũi đá và vịnh nhỏ ven đường. Nhiều mũi đá nhô ra biển với những khối đá tròn, sóng đánh trắng. Chỉ đứng ở chỗ cao, khô, không xuống sát mép khi có sóng.

Các đảo nhỏ quanh đảo lớn. Một số đảo nhỏ có bãi cát, rạn san hô, rừng nguyên sinh, đi bằng tàu theo chương trình của vườn quốc gia hoặc đơn vị được phép.

Rừng trên đảo lớn. Có các tuyến đi bộ xuyên rừng ra những bãi vắng; nên đi cùng người hướng dẫn hoặc theo tuyến được vườn quốc gia cho phép.

Mùa biển, mùa rùa và giờ trong ngày

Côn Đảo chịu hai mùa gió chính: gió mùa đông bắc khoảng cuối năm đến đầu năm và gió mùa tây nam khoảng giữa năm. Bảng dưới là xu hướng thường gặp; luôn xem dự báo thời tiết biển và lịch tàu, chuyến bay hiện hành.

Với mỗi mùa gió, có bãi bị sóng đánh và có bãi khuất gió. Hỏi người địa phương hôm đó bãi nào lặng; đi đúng bãi khuất gió, bạn sẽ có nước trong và an toàn hơn nhiều.

Xem rùa biển lên bờ: làm đúng từng bước

Rùa biển là loài được bảo vệ. Ở Côn Đảo, việc xem rùa đẻ trứng chỉ nên làm qua chương trình có tổ chức của vườn quốc gia, ở đảo và bãi được chỉ định, theo hướng dẫn của kiểm lâm. Những nguyên tắc chung khi tham gia:

1. Đăng ký trước theo quy định hiện hành của vườn quốc gia; số người mỗi đêm thường bị giới hạn để tránh làm phiền rùa.
2. Chờ ở nơi được chỉ định cho đến khi kiểm lâm báo rùa đã lên bờ và bắt đầu đẻ; rùa đang bò lên rất dễ hoảng và quay xuống biển.
3. Không dùng đèn trắng, không đèn flash; ánh sáng làm rùa mẹ bỏ tổ, làm rùa con nở ra mất phương hướng.
4. Đứng phía sau, giữ khoảng cách, nói rất nhỏ, không chạm vào rùa hay trứng.
5. Không đi lại tuỳ tiện trên bãi ban đêm; tổ trứng nằm dưới cát, giẫm lên có thể làm hỏng.
6. Xem thả rùa con nếu được mời: rùa con tự bò xuống biển, không bế, không thả hộ.

Ngoài chương trình chính thức, nếu tình cờ gặp rùa trên bãi ban đêm, hãy tắt đèn, lùi xa và báo cho kiểm lâm hoặc người quản lý khu vực. Không bao giờ mua sản phẩm làm từ rùa biển.

Một buổi sáng trên đường ven biển

Cách dễ nhất để cảm được Côn Đảo là đi chậm một vòng đường ven biển vào sáng sớm, trước khi nắng gắt. Lúc ấy mặt biển thường lặng, sương mỏng trên những sườn rừng phía tây, ánh nắng đầu ngày chiếu nghiêng qua các mũi núi, để lại những vịnh nhỏ còn nằm trong bóng.

Dừng ở những khúc cua có chỗ tấp rộng nhìn ra biển. Nhìn xa, các đảo nhỏ nổi lên như những khối xanh thẫm trên mặt nước, đảo xa nhạt dần. Nhìn gần, xuống chân núi, sẽ thấy đường viền trắng của sóng vỗ vào đá và những dải cát nhỏ kẹp giữa hai mỏm.

Từ khoảng giữa buổi sáng, nắng lên cao, nước ở các vịnh nông chuyển sang màu ngọc. Đây là lúc nên xuống một bãi lặng để nhìn đáy, hoặc ra một điểm cao nhìn xuống để thấy rõ ranh giới giữa đáy cát sáng và các mảng san hô, cỏ biển tối màu.

Đi bằng xe máy trên đường đèo, tốc độ thấp, chú ý những đoạn dốc, cua gắt và gió ngang. Mang nước vì nhiều đoạn đường không có hàng quán. Nếu muốn dừng lâu ngắm cảnh, dắt xe vào sát lề ở chỗ rộng, không dừng giữa khúc cua.

Rừng chạm sóng, vũng triều và đàn khỉ ven đường

Trên đường ven biển, nhìn kỹ những sườn núi đổ xuống nước: rừng không dừng ở một đường bờ gọn mà len xuống tận các khối đá sát sóng, có cây mọc nghiêng hẳn ra biển, rễ bám vào khe đá. Ở những vịnh kín, dải rừng ngập mặn với rễ chống chằng chịt nằm ngay cạnh bãi cát trắng, hai hệ sinh thái chỉ cách nhau vài chục mét.

Khi triều rút ở những bãi đá, các vũng nước để lại là cả một thế giới nhỏ: cá con, ốc, cua, hải quỳ, rong. Ngồi im bên một vũng trong vài phút, sinh vật sẽ dần xuất hiện. Chỉ nhìn, không lấy, không lật đá.

Trên mặt biển ở những vịnh lặng, nhìn từ trên cao sẽ thấy những mảng tối dưới nước, đó là thảm cỏ biển hoặc rạn san hô. Cỏ biển là thức ăn của một số loài động vật biển quý; nó trông không có gì đặc biệt nhưng là phần quan trọng của hệ sinh thái quanh đảo.

Buổi chiều, đường ven biển có lúc gặp đàn khỉ đi kiếm ăn. Đừng cho chúng ăn, đừng mở túi đồ trước mặt chúng, giữ khoảng cách. Cho động vật hoang dã ăn làm chúng quen với người, dễ gây tai nạn và thay đổi tập tính tự nhiên.

Một hiểu lầm hay gặp là coi Côn Đảo chỉ có biển. Thực tế phần lớn diện tích đảo lớn là núi rừng; một buổi đi bộ trên tuyến rừng được phép, nghe tiếng chim, thấy cây cổ thụ có bạnh vè lớn, rồi bất ngờ mở ra một bãi biển vắng, thường để lại ấn tượng hơn cả một ngày nằm ở bãi tắm. Đi rừng ở đây cần giày tốt, nước uống, và theo đúng tuyến của vườn quốc gia.

Một tình huống hay gặp trên đường ven biển là đàn khỉ chặn xe để xin ăn. Đừng dừng lại cho ăn, đừng mở túi; cứ đi chậm qua. Khỉ quen được cho ăn sẽ giật đồ của người đến sau.

An toàn và giữ đảo

Côn Đảo là vùng bảo tồn, mọi hoạt động ngoài khu dân cư đều chịu quy định của vườn quốc gia. Những điều nên giữ:

• Chỉ đến các đảo nhỏ, các tuyến rừng theo chương trình hoặc giấy phép phù hợp; không tự thuê thuyền ra các khu bảo vệ.
• Tắm biển ở bãi có người, khi biển lặng; không bơi xa bờ, không bơi ở mũi đá có sóng và dòng chảy.
• Ngắm san hô: mặc áo phao, không đứng, không chạm, không bẻ san hô; không cho cá ăn.
• Không mua san hô, vỏ ốc quý, đồi mồi, sản phẩm từ rùa biển hay động vật hoang dã.
• Không đốt lửa trên bãi, trong rừng; mang rác về, nhất là nhựa.
• Đi đường đèo ven biển chậm, không dừng ở khúc cua; có đoạn dốc, gió mạnh.

Quy định tham quan, phí và khu vực được phép đến trong vườn quốc gia có thể thay đổi; hãy kiểm thông tin của ban quản lý hiện hành. Flycam phải xin phép bay theo quy định hiện hành, gần sân bay và khu bảo tồn có hạn chế riêng.

Câu hỏi thường gặp

Côn Đảo bây giờ thuộc tỉnh, thành nào?

Từ ngày 01/7/2025, tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu cũ nhập vào Thành phố Hồ Chí Minh, nên Côn Đảo nay thuộc Thành phố Hồ Chí Minh. Cảnh vật, vườn quốc gia và cách đi ra đảo không thay đổi vì việc sắp xếp này.

Mùa nào đi Côn Đảo biển đẹp nhất?

Khoảng tháng 3 đến tháng 6 thường được nhiều người chọn vì biển êm, trời trong, nước trong. Các tháng gió mùa vẫn đi được, nhưng có ngày biển động, tàu có thể hoãn; hãy chọn bãi khuất gió và theo dõi dự báo.

Mùa rùa đẻ ở Côn Đảo vào khoảng nào?

Rùa biển lên bờ đẻ trứng ở Côn Đảo thường vào khoảng giữa năm, kéo dài nhiều tháng, đông nhất vào giữa mùa. Thời điểm cụ thể thay đổi theo năm; nên hỏi vườn quốc gia về chương trình xem rùa hiện hành trước khi đi.

Có được tự đi xem rùa đẻ không?

Không nên. Việc xem rùa nên làm qua chương trình của vườn quốc gia, ở bãi được chỉ định, có kiểm lâm hướng dẫn, số người giới hạn. Tự ý ra bãi ban đêm, nhất là dùng đèn, có thể làm rùa mẹ bỏ tổ và làm hỏng tổ trứng.

Bãi Nhát khi nào lộ ra?

Bãi Nhát lộ rõ khi triều rút xuống thấp; lúc triều cao, phần lớn bãi bị nước phủ. Xem lịch thuỷ triều của ngày đi để đến đúng lúc, và rời bãi trước khi triều lên lại.

Ngoài biển, Côn Đảo còn gì để ngắm?

Rừng nhiệt đới trên núi với các tuyến đi bộ, rừng ngập mặn ở vịnh kín, đường đèo ven biển với các điểm nhìn ra đảo nhỏ, và khu di tích lịch sử. Mỗi thứ cho một góc nhìn khác về quần đảo này.