Hồ Moraine và hồ Louise ở Banff: vì sao nước xanh ngọc, đi tháng nào

Hồ Moraine và hồ Louise nằm trong Vườn quốc gia Banff, dãy Rocky ở tỉnh Alberta, Canada; nước hồ có màu xanh ngọc vì chứa bột đá cực mịn do sông băng mài ra, lơ lửng trong nước và tán xạ ánh sáng. Màu đậm nhất vào khoảng cuối tháng 6 đến tháng 8, khi băng tuyết tan nhiều nhất đổ bột đá xuống hồ. Hồ thường chỉ tan băng hoàn toàn từ khoảng đầu tháng 6; trước đó mặt hồ còn trắng.

Banff là vườn quốc gia đầu tiên của Canada, thành lập năm 1885, và cùng các vườn lân cận thuộc khu di sản thế giới Các vườn quốc gia dãy núi Rocky của Canada. Hai hồ cách nhau chỉ khoảng mười lăm phút xe nhưng mỗi hồ một tính cách: Moraine hẹp, kín, nằm dưới hàng mười đỉnh núi; Louise rộng, mở, có sông băng treo ở cuối hồ. Bài dưới đây chỉ cách đọc màu nước, chọn tháng, chọn giờ, và những quy định đi lại mà người lần đầu thường không biết.

Bột đá băng hà: vì sao nước xanh ngọc

Sông băng trượt trên nền đá, mang theo đá vụn dưới đáy như giấy nhám, mài nền đá thành bột mịn như bột mì, gọi là bột đá băng hà. Khi băng tan vào mùa hè, nước tan chở bột đá xuống các hồ phía dưới. Hạt bột nhỏ đến mức không chìm ngay mà lơ lửng rất lâu trong nước.

Ánh sáng đi vào nước hồ bị các hạt này tán xạ. Phần ánh sáng xanh lục và xanh lam bị tán xạ trở lại mắt người nhiều hơn, cùng với việc nước tự nó hấp thụ bớt ánh sáng đỏ, tạo ra màu xanh ngọc đục đặc trưng, khác hẳn màu xanh trong suốt của hồ không có bột đá. Lượng bột đá càng nhiều, màu càng sáng và đục như sữa; ít bột đá, nước trong và xanh thẫm hơn.

Vì bột đá phụ thuộc vào lượng băng tan, màu hồ thay đổi theo mùa và cả theo ngày. Đầu tháng 6, hồ vừa tan băng, nước còn trong và màu nhạt; giữa mùa hè, màu đậm và sáng nhất; sang tháng 9, băng tan chậm lại, màu dịu đi. Nắng cũng quan trọng: dưới trời u ám, hồ trông xám xanh; khi nắng chiếu thẳng xuống mặt nước, màu ngọc mới hiện ra rực rỡ.

Hồ Moraine: đứng trên đống đá, ngắm Thung lũng Mười Đỉnh

Đống đá ở đầu hồ. Điểm ngắm kinh điển là một đống đá lớn ở cuối phía bắc của hồ, có đường mòn ngắn lên đỉnh. Từ đó nhìn dọc mặt hồ về phía hàng núi răng cưa của Thung lũng Mười Đỉnh. Tên hồ có chữ "moraine", tức là đống đá do băng đẩy lại, nhưng nhiều nhà địa chất cho rằng đống đá này thực ra là sản phẩm của một vụ lở đá từ sườn núi bên cạnh; cái tên vẫn giữ.

Giờ đẹp. Buổi sáng sớm, nắng đầu tiên chạm vào các đỉnh núi phía sau trong khi mặt hồ còn trong bóng, rồi dần chiếu xuống mặt nước. Mặt hồ lặng nhất lúc này, in bóng các đỉnh. Giữa trưa nắng thẳng làm màu nước đậm nhất nhưng ánh sáng gắt.

Đường bờ hồ. Một đường đi bộ bằng phẳng dọc bờ hồ, vắng hơn hẳn đống đá, cho những góc nhìn gần mặt nước, rễ cây, gỗ trôi.

Đường mòn Larch Valley. Đi lên từ hồ qua rừng tới thung lũng có những cây thông rụng lá, chuyển vàng rực vào khoảng cuối tháng 9. Đây là mùa rất đông; vào những thời điểm có gấu kiếm ăn, Parks Canada có thể áp dụng quy định đi theo nhóm tối thiểu nhiều người, kiểm thông báo trước khi đi.

Thời gian mở. Đường vào hồ Moraine chỉ mở mùa ấm, thường từ khoảng tháng 6 đến giữa tháng 10, tuỳ tuyết.

Hồ Louise: rộng, mở, có sông băng ở cuối hồ

Hồ Louise lớn hơn Moraine, nằm trong một thung lũng mở hơn. Ở cuối hồ, khối núi Victoria với sông băng treo trên vách tạo phông nền; chính sông băng ấy là nguồn bột đá làm nên màu nước. Phía đầu hồ là một khách sạn lớn có lịch sử lâu đời, bờ hồ trước khách sạn là nơi đông người nhất.

Từ hồ có nhiều đường mòn: một đường ven hồ bằng phẳng dẫn tới cuối hồ gần chân núi; các đường lên những hồ nhỏ hơn trên cao như hồ Agnes và hồ Mirror, kết thúc ở những nhà trà trên núi; và đường lên khu Plain of Six Glaciers nhìn gần sông băng. Đi lên cao một hai giờ, bạn thấy hồ Louise từ trên xuống, màu ngọc nổi bật giữa rừng thông sẫm.

Mùa đông, hồ Louise đóng băng dày, trở thành sân trượt băng tự nhiên với núi tuyết bao quanh, một cảnh khác hẳn mùa hè. Moraine thì mùa đông đường vào đóng, vùng quanh hồ có nguy cơ tuyết lở cao, không phải nơi để tới.

Đi tháng nào: bảng mùa

Mùa ở Banff ngắn và dứt khoát. Lịch dưới đây là mức thường gặp; tuyết từng năm có thể đẩy sớm hoặc muộn vài tuần:

Nếu chỉ chọn được một tháng để thấy màu nước đẹp nhất và các tuyến đều mở, chọn tháng 7 hoặc đầu tháng 8, và chuẩn bị tâm lý cho đám đông.

Vào hồ thế nào: quy định xe và giờ

Từ năm 2023, đường vào hồ Moraine không còn cho xe cá nhân vào. Khách đi bằng xe đưa đón của Parks Canada, xe buýt công cộng của vùng hoặc các xe du lịch được cấp phép. Bãi đậu xe ở hồ Louise cũng thường kín từ rất sớm vào mùa hè. Hệ thống đặt chỗ, lịch xe và giá thay đổi theo năm; kiểm trang chính thức của Parks Canada trước chuyến đi, và đặt sớm nếu muốn có chuyến bình minh.

Xe đưa đón sớm nhất là chìa khoá để có Moraine lúc nắng đầu tiên. Nếu không giành được, đi xe chiều muộn: nắng xiên từ phía tây chiếu lên các đỉnh, đám đông buổi trưa đã về.

Một mẹo nhỏ: Banff có nhiều hồ đẹp ngoài hai hồ nổi tiếng. Hồ Peyto, trên đường Icefields Parkway đi về phía bắc, có hình dáng người ta hay ví như đầu con sói, màu nước rất đậm, nhìn từ một đài ngắm trên cao, dễ đến hơn và không cần đặt xe. Hồ Bow, hồ Emerald ở vườn Yoho bên cạnh cũng là những lựa chọn khi xe đưa đón hết chỗ.

Đường Icefields Parkway: dải hồ và sông băng phía bắc

Từ hồ Louise, đường Icefields Parkway chạy về phía bắc tới Jasper, dài hơn hai trăm cây số qua thung lũng giữa các dãy núi phủ băng. Đây là một trong những con đường ngắm cảnh đẹp nhất Bắc Mỹ, và là cách tốt để thấy hồ băng mà không cần đặt xe đưa đón.

Dọc đường, hồ Bow nằm sát mặt đường, sáng sớm in bóng núi rất rõ. Hồ Peyto nhìn từ đài ngắm trên cao, màu nước thường đậm hơn cả Moraine vào giữa hè. Hẻm Mistaya là khe đá vôi bị nước xoáy mài thành vách cong, đi bộ vài phút từ đường. Xa hơn về phía bắc là cánh đồng băng Columbia và sông băng Athabasca, một trong những sông băng dễ tiếp cận nhất Bắc Mỹ.

Trên đường mòn tới chân sông băng Athabasca, những cột mốc ghi năm cho biết đầu sông băng từng nằm ở đâu: đi bộ qua từng mốc là đi qua hàng chục năm băng rút lùi. Không bước lên mặt sông băng nếu không đi cùng đơn vị có hướng dẫn: dưới lớp tuyết là các khe nứt sâu, đã có người tử nạn vì rơi xuống. Trạm xăng và sóng điện thoại dọc đường rất thưa; đổ đầy bình trước khi đi.

Một buổi sáng ở hồ Moraine, theo từng bước

Đây là trình tự cho người muốn có hồ lúc nắng đầu tiên mà không vội, dựa trên chuyến xe đưa đón sớm nhất trong ngày:

1. Đặt chuyến xe sớm nhất từ trước, kiểm lại giờ trên vé tối hôm trước. Chuẩn bị đèn pin, áo ấm, găng tay: sáng sớm giữa hè ở độ cao gần 1.900 m vẫn có thể chỉ vài độ C.
2. Đến nơi, đi thẳng lên đống đá đầu hồ khi trời còn mờ. Chọn chỗ đứng chắc, không ra mép đá ướt sương.
3. Chờ nắng: ánh đầu tiên chạm đỉnh núi cao nhất ở phía sau, rồi lan dần xuống từng đỉnh trong vòng hai mươi đến ba mươi phút. Mặt hồ sáng lên sau cùng.
4. Khi đống đá bắt đầu đông, xuống đi đường ven bờ hồ. Ánh sáng lúc này chiếu thẳng mặt nước, màu ngọc hiện rõ nhất ở chỗ nước nông gần bờ.
5. Nếu đủ sức, đi đoạn đầu đường mòn lên thung lũng để nhìn lại hồ từ trên rừng, rồi về bằng chuyến xe giữa buổi.

Nếu sáng hôm ấy trời mây kín, đừng thất vọng ngay: mây thấp treo giữa các đỉnh cho cảnh trầm mặc rất khác, và mặt hồ khi không có nắng lại lặng như gương.

An toàn với gấu và ứng xử trong vườn quốc gia

Banff là nhà của gấu xám và gấu đen. Gặp gấu không hiếm, và hầu hết các cuộc gặp đều kết thúc êm đẹp nếu con người làm đúng. Vài nguyên tắc chung mà Parks Canada khuyến nghị:

• Đi theo nhóm, nói chuyện hoặc gây tiếng động đều đặn trên đường mòn để gấu biết có người, nhất là ở khúc quanh, gần suối, bụi cây có quả.
• Mang bình xịt hơi cay chống gấu, đeo ở chỗ rút ra được ngay, và biết cách dùng trước khi cần.
• Không bao giờ cho thú hoang ăn, kể cả sóc. Cất đồ ăn kín, mang rác ra khỏi vườn.
• Giữ khoảng cách lớn với nai sừng tấm, đặc biệt mùa sinh con và mùa động dục; chúng gây thương tích cho người nhiều hơn người ta nghĩ.
• Tuân thủ biển đóng đường mòn hoặc yêu cầu đi theo nhóm: chúng được đặt khi có gấu hoạt động gần đó.
• Không bay flycam: việc dùng flycam trong các vườn quốc gia Canada bị cấm nếu không có giấy phép.
• Không mang đá, hoa, gạc hươu rụng ra khỏi vườn quốc gia; luật vườn quốc gia cấm điều đó.

Trên đường Trans-Canada qua Banff, bạn sẽ thấy những cây cầu phủ cỏ và cây vắt ngang đường cao tốc: đó là cầu vượt cho động vật hoang dã, giúp thú đi qua mà không băng qua mặt đường. Một chi tiết nhỏ cho thấy cách vườn quốc gia này sống chung với xe cộ. Về thị thực hoặc giấy phép nhập cảnh Canada, kiểm thông tin lãnh sự hiện hành.

Câu hỏi thường gặp

Hồ Moraine và hồ Louise, chọn một thì nên chọn hồ nào?

Nếu chỉ thấy một khung cảnh, Moraine với hàng núi răng cưa phía sau được nhiều người nhớ hơn. Nếu muốn đi bộ lên các hồ trên cao, nhà trà, sông băng, hồ Louise có nhiều đường mòn hơn và mở dài hơn trong năm. Cả hai đều cần tính chuyện phương tiện vào hồ từ trước.

Có chèo thuyền trên hồ được không?

Mùa hè có dịch vụ cho thuê thuyền ca nô ở cả hai hồ, phụ thuộc thời tiết và quy định của năm. Nước hồ lạnh quanh năm, chỉ vài độ C; luôn mặc áo phao, không đứng trên thuyền để chụp ảnh, và quay vào bờ khi gió nổi.

Có bơi được trong hồ không?

Không cấm hoàn toàn ở mọi nơi, nhưng nước băng tan lạnh đến mức có thể gây sốc lạnh chỉ trong ít phút, kể cả với người bơi giỏi. Đây không phải hồ để bơi. Nếu muốn chạm nước, chỉ nhúng tay ở chỗ bờ thoải, an toàn.

Màu nước trên mạng có bị chỉnh quá không?

Nhiều ảnh được tăng màu, nhưng màu ngọc là có thật. Điều khác biệt là ánh sáng: ngày nắng giữa hè, màu rất gần ảnh; ngày u ám, hồ xám xanh. Đi đúng tháng, chờ lúc nắng xuyên mây chiếu xuống mặt hồ, bạn sẽ thấy màu thật mà không cần bộ lọc.

Thị trấn Banff có đáng ở lại không?

Thị trấn Banff là nơi tiện nhất để làm cơ sở: gần suối nước nóng, núi Sulphur có cáp treo, các hồ quanh thị trấn và đường đi bộ ven sông Bow. Hồ Louise cách khoảng nửa giờ xe về phía tây bắc. Vào mùa hè, chỗ ở khan hiếm, nên đặt trước rất sớm.