Thông số khởi điểm để chụp pháo hoa: ISO 100 đến 200, khẩu f/8 đến f/11, chế độ Bulb mở màn trập khoảng 2 đến 6 giây, bấm mở khi nghe tiếng quả pháo bay lên và đóng khi chùm hoa vừa tàn. Máy đặt trên chân máy, lấy nét tay, bấm bằng dây bấm hoặc điều khiển để không rung. Pháo hoa là nguồn sáng rất mạnh, nên khẩu quyết định độ sáng và độ dày của vệt, còn thời gian quyết định vệt dài bao nhiêu và có mấy chùm trong khung.
Quyết định quan trọng nhất lại nằm trước giờ bắn: chỗ đứng. Đứng ở phía cuối gió, khói của loạt đầu sẽ trôi về phía bạn và phủ một màn xám lên mọi loạt sau. Phần dưới đi qua chọn chỗ, chọn thông số theo từng kiểu pháo, lấy nét, kỹ thuật tấm bìa đen, cách làm với điện thoại và các lỗi hay gặp.
Chọn chỗ đứng từ một tới hai giờ trước giờ bắn
Đọc hướng gió trước tiên. Gió nên thổi từ sau lưng bạn về phía trận địa pháo, hoặc thổi ngang khung hình. Khi đó khói trôi ra xa hoặc dạt sang một bên. Xem dự báo gió theo giờ, và lúc tới nơi thì quan sát lá cờ, khói bếp, mặt nước.
Có tiền cảnh để nói đây là đâu. Pháo hoa trên nền trời đen thì ở đâu cũng giống nhau. Một cây cầu, dòng sông phản chiếu, mái phố cổ hay đường chân trời nhà cao tầng cho ảnh có chỗ đứng. Bờ sông là vị trí được ưa nhất vì có gấp đôi màu.
Ước khoảng cách để chọn tiêu cự. Hỏi người địa phương hoặc xem ảnh các năm trước để biết pháo nổ cao bao nhiêu trên trận địa. Đứng cách vài trăm mét thường cần ống góc rộng tới trung bình; đứng xa hơn một cây số thì tele mới đủ. Mang cả hai nếu có thể.
Không chiếm lối đi, không trèo cao. Đám đông xem pháo hoa rất dày; đừng dựng chân máy giữa lối thoát, trên lan can cầu hay mái nhà. Khu vực bắn thường cấm bay flycam theo quy định của ban tổ chức và cơ quan quản lý vùng trời; kiểm thông báo hiện hành.
Ngày giờ do ban tổ chức công bố. Lễ hội pháo hoa, đêm giao thừa, ngày lễ lớn mỗi năm có kế hoạch riêng về điểm bắn và thời lượng. Đọc thông báo chính thức của năm đó thay vì dựa vào trí nhớ năm ngoái.
Vì sao Bulb, và chỉnh thông số theo từng kiểu pháo
Ở hầu hết cảnh đêm, ta tăng thời gian để có đủ sáng. Pháo hoa thì ngược: bản thân nó rất sáng, nên ISO thấp và khẩu khép vừa phải để vệt không cháy trắng, còn thời gian mở màn trập dùng để vẽ hình chùm hoa. Chế độ Bulb cho bạn mở và đóng đúng nhịp từng loạt, điều mà một tốc độ cố định không làm được.
| Tình huống | ISO | Khẩu | Thời gian (Bulb) |
|---|---|---|---|
| Quả đơn, bắn cao, trời đen | 100 | f/8 | 2–4 giây, đủ một chùm từ lúc nở tới lúc tàn |
| Màn kết dày đặc, nhiều chùm cùng lúc | 100 | f/11–f/13 | 1–2 giây, tránh rối thành mảng trắng |
| Có thành phố sáng đèn làm tiền cảnh | 100 | f/8 | 4–8 giây để nhà cửa đủ sáng |
| Pháo tầm thấp, chùm nhỏ | 200 | f/5.6–f/8 | 2–3 giây |
| Phản chiếu trên sông, muốn đủ màu dưới nước | 100–200 | f/8 | 3–5 giây |
Điều chỉnh sau vài loạt đầu bằng khẩu, không bằng thời gian: lõi chùm hoa cháy trắng thì khép thêm một nấc; vệt mảnh và nhạt thì mở thêm. Thời gian giữ theo nhịp bắn để hình dạng chùm hoa trọn vẹn.
Cân bằng trắng đặt cố định khoảng 4.500–5.500 K để màu pháo giữ đúng; chế độ tự động hay kéo cả loạt về xanh hoặc vàng khác nhau giữa các khung.
Lấy nét và khung hình khi chưa có gì để nhắm
Trước giờ bắn, bầu trời chỉ là một khoảng đen, máy không có gì để lấy nét tự động. Cách làm là lấy nét trước vào một vật sáng ở khoảng cách tương đương trận địa: đèn trên cầu, toà nhà gần chỗ bắn. Lấy nét xong chuyển sang lấy nét tay và dán băng dính giữ vòng nét. Nếu không có vật nào, để vô cực rồi kiểm lại ngay sau loạt đầu bằng cách phóng to ảnh trên màn hình.
Khung hình nên rộng hơn bạn nghĩ. Pháo nổ cao thấp khác nhau giữa các loạt, và một chùm bị cắt mất nửa trên là khung bỏ đi. Để thừa chỗ trời rồi cắt bớt khi hậu kỳ dễ hơn nhiều. Một vài khung đầu cho bạn biết độ cao thật của các loạt, sau đó mới siết khung lại.
Khung ngang hợp với màn bắn trải rộng dọc bờ sông; khung dọc hợp với các chùm bắn cao đơn lẻ có phản chiếu bên dưới. Ba tới năm phút đầu thường cho ảnh đẹp nhất, vì khói chưa kịp tích tụ. Nếu chỉ được chọn một lúc để tập trung, hãy dồn sức vào đầu chương trình, phần kết đẹp nhưng thường ngập khói.
Khi đã có vài khung an toàn, có hai biến tấu đáng thử. Một là vặn vòng zoom thật đều trong lúc màn trập đang mở: chùm hoa kéo thành các tia toả ra từ tâm. Hai là để ảnh hơi mất nét ở đầu rồi vặn về nét giữa chừng: mỗi tia sáng kết thúc bằng một chấm tròn như giọt nước. Cả hai đều cần nhiều lần thử và một tay vững, nên chỉ làm sau khi đã chắc có ảnh cơ bản.
Với ống tele dài, khung hẹp cho phép tách riêng một chùm hoa lớn trên nền trời đen, gần như ảnh trừu tượng; với ống góc rộng, cả thành phố và mặt sông là sân khấu. Nếu mang hai máy, đặt mỗi máy một tiêu cự, máy góc rộng chạy bằng dây bấm trên chân máy, máy tele cầm tay ở ISO cao hơn để bắt chi tiết.
Kỹ thuật tấm bìa đen: gom nhiều chùm vào một khung
Muốn có một khung có bốn, năm chùm hoa ở các độ cao khác nhau mà bầu trời không bị sáng nhoè, người chụp dùng một tấm bìa đen mờ, cỡ bàn tay, để làm màn trập thứ hai.
- Đặt Bulb, khẩu f/8 đến f/11, ISO 100, bố cục rộng đủ chứa nhiều chùm.
- Bấm mở màn trập bằng dây bấm có khoá, giữ tấm bìa che trước ống kính, cách mặt kính một khoảng, không chạm vào ống.
- Khi một chùm vừa nở, rút tấm bìa ra cho nó vẽ vào ảnh, rồi che lại khi chùm tàn.
- Lặp lại với ba tới năm chùm ở các vị trí khác nhau trong khung, tổng thời gian mở có thể 15–30 giây.
- Đóng màn trập, xem ảnh: chùm nào trùng chồng lên nhau thì lần sau bỏ bớt, trời quá sáng do thành phố thì rút ngắn tổng thời gian.
Ưu điểm của cách này là mọi chùm đều nằm trong một khung thật, không phải ghép. Nhược điểm là cần tay ổn định và quen nhịp bắn; tập ở loạt giữa chương trình trước khi dùng cho màn kết.
Thiết bị tối thiểu và việc nên làm từ hôm trước
Chân máy chịu được đám đông. Đêm pháo hoa, người chen lấn quanh bạn và mặt đất bờ sông thường rung theo bước chân. Một chân máy nặng vừa phải, hạ thấp, có móc treo balo cho chắc giữ vệt pháo sắc hơn hẳn chân máy du lịch kéo cao hết cỡ.
Dây bấm có khoá hoặc điều khiển từ xa. Bulb mà giữ nút chụp bằng tay thì máy rung theo nhịp tim. Dây bấm có khoá cho bạn mở màn trập rồi buông tay, mắt nhìn lên trời theo pháo. Nhiều máy cho điều khiển bằng ứng dụng điện thoại, nhưng sóng dễ chập chờn giữa nơi đông người; dây bấm vẫn chắc nhất.
Thẻ nhớ trống và pin đầy. Một chương trình mười lăm phút có thể cho vài trăm khung RAW. Mang pin dự phòng trong túi áo trong, giữ ấm nếu là đêm giao thừa ở miền Bắc, vì pin lạnh tụt nhanh.
Tập trước với đèn thành phố. Tối hôm trước, ra đúng chỗ định đứng, dựng máy, lấy nét vào đèn cầu, thử Bulb 4–6 giây với tiền cảnh để biết khẩu nào giữ được nhà cửa. Lúc đó bạn đã có sẵn bố cục, đêm chính chỉ còn việc bấm theo nhịp.
Đèn đội đầu ánh đỏ, khăn lau kính. Mò núm xoay trong bóng tối đông người dễ chạm nhầm vòng lấy nét. Một đèn nhỏ ánh đỏ đủ để nhìn núm mà không làm chói người bên cạnh; khăn lau cần cho hơi nước đêm ven sông.
Chụp pháo hoa bằng điện thoại
Chế độ chụp đêm của điện thoại sinh ra để làm sáng cảnh tối bằng cách ghép nhiều khung trong vài giây. Với pháo hoa, nó thường làm hỏng việc: các chùm hoa bị kéo nhoè, phần sáng nhất cháy trắng, màu bệt lại. Hãy tắt chế độ chụp đêm khi chụp pháo hoa.
Cách dễ nhất là nhấn giữ lên vùng trời chỗ pháo sẽ nổ để khoá lấy nét và phơi sáng, rồi kéo thanh bù trừ sáng xuống khoảng một tới hai nấc. Bấm chụp liên tiếp ngay khi chùm nở, chọn khung đẹp sau. Nếu máy có ảnh động kèm hiệu ứng phơi sáng dài, đặt điện thoại lên giá cố định, chụp ảnh động rồi đổi sang hiệu ứng này: kết quả gần với vệt pháo phơi sáng thật.
Phương án thứ ba là quay video 4K, khoá phơi sáng, rồi trích khung đẹp nhất. Mỗi khung trích ra không sắc bằng ảnh tĩnh nhưng không bao giờ lỡ khoảnh khắc. Dù dùng cách nào, đừng giơ máy cao quá đầu trong đám đông, vừa rung vừa che tầm nhìn của người phía sau.
Lỗi hay gặp khi chụp pháo hoa
Phần lớn lỗi nhìn thấy ngay trên màn hình sau loạt đầu, nên thói quen quan trọng nhất là xem lại ảnh phóng to trong phút đầu tiên rồi chỉnh, thay vì bấm liên tục tới hết chương trình.
| Triệu chứng | Nguyên nhân | Sửa |
|---|---|---|
| Lõi chùm hoa trắng toát, mất màu | Khẩu mở quá lớn hoặc ISO cao | Khép thêm một tới hai nấc, về ISO 100 |
| Vệt pháo ngoằn ngoèo, nhoè đôi | Rung máy, gió, bấm tay trực tiếp | Dây bấm, hạ chân máy, tắt chống rung |
| Màn xám phủ lên chùm hoa | Đứng cuối gió, khói trôi về phía máy | Đổi chỗ trước giờ bắn, tập trung vào đầu chương trình |
| Chùm hoa bị cắt mất phần trên | Khung quá chật | Để rộng, cắt sau |
| Nhiều chùm chồng thành mớ rối | Mở màn trập quá lâu với màn bắn dày | Rút xuống 1–2 giây |
| Vệt hơi mềm, không sắc | Lấy nét sai hoặc khép khẩu quá nhỏ | Lấy nét lại vào đèn xa, giữ khoảng f/8–f/11 |
Một điều nữa ít người nhắc: tắt đèn hỗ trợ lấy nét và đèn flash trên máy. Flash không chiếu tới được pháo hoa cách vài trăm mét, chỉ làm loá mắt người xung quanh và làm sáng bừa tiền cảnh sát máy.
Câu hỏi thường gặp
Có cần tắt chống rung khi chụp pháo hoa trên chân máy không?
Với nhiều ống và máy đời cũ, chống rung có thể tự sinh rung nhỏ khi máy đứng yên trên chân máy trong vài giây, nên hướng dẫn thường khuyên tắt. Máy đời mới phần lớn tự nhận ra chân máy. Cách chắc nhất là đọc hướng dẫn của ống và chụp thử hai khung bật tắt để so.
Chụp RAW có cần không khi chỉ đăng mạng?
Nên chụp RAW, vì pháo hoa có dải sáng rất rộng: vùng lõi sáng gắt, bầu trời đen, khói xám ở giữa. RAW cho bạn kéo lại vùng gần cháy và chỉnh cân bằng trắng mà không làm vỡ màu. Nếu thẻ nhớ ít, chọn RAW kèm JPEG nhỏ để xem nhanh.
Pháo hoa ban ngày hay pháo giấy có chụp được như vậy không?
Không theo cách này. Ban ngày trời quá sáng, phơi sáng vài giây sẽ trắng toát; khi đó bạn chụp như ảnh sự kiện bình thường, tốc độ nhanh để bắt khói màu hoặc giấy bay. Kỹ thuật Bulb chỉ có ý nghĩa khi nền trời đủ tối.
Đứng gần trận địa có ảnh đẹp hơn không?
Không nhất thiết. Đứng quá gần, chùm hoa chiếm hết khung, mất tiền cảnh và mất cảm giác quy mô; tàn pháo và tiếng nổ cũng nguy hiểm. Luôn đứng ngoài vùng an toàn ban tổ chức khoanh, và nhớ rằng nhiều ảnh pháo hoa đẹp nhất được chụp từ cách xa một tới vài cây số bằng ống tele.
Làm sao có ảnh pháo hoa kèm người xem mà không nhoè?
Người chuyển động trong vài giây sẽ nhoè. Có hai hướng: để họ thành bóng đen đứng yên ở tiền cảnh bằng cách đo sáng theo pháo, hoặc chụp một khung nhanh hơn ở ISO cao cho phần người. Nếu người trong ảnh nhìn rõ mặt và bạn định đăng công khai, nên hỏi ý họ.