Vệt đèn xe đẹp nhất được chụp trong khoảng 20 đến 40 phút sau khi mặt trời lặn, gọi là giờ xanh, khi bầu trời còn màu xanh thẫm mà đèn đường và đèn nhà đã bật. Thông số khởi điểm: máy trên chân máy, ISO 100, khẩu f/8 đến f/11, phơi sáng 10 đến 30 giây, lấy nét tay vào làn xe, bấm bằng hẹn giờ hoặc dây bấm. Thời gian càng dài, vệt càng liền và dày, nhưng nền trời và đèn đường càng dễ cháy.
Ảnh vệt đèn xe ở Việt Nam có một đặc thù ít sách nước ngoài nhắc: xe máy dày đặc tạo các dải sáng thấp, mảnh và nhiều sợi, khác với vài vệt đậm của ô tô. Muốn ảnh có trật tự, bạn phải canh nhịp đèn giao thông và chọn chỗ đứng nhìn xuống một khúc cua. Phần dưới đi qua từng việc, kèm các lưu ý an toàn khi đứng gần dòng xe.
Vì sao giờ xanh đẹp hơn trời tối hẳn
Khi trời đã tối hẳn, bầu trời trong ảnh thành một mảng đen hoặc nâu cam do đèn thành phố hắt lên mây. Đường viền mái nhà, ngọn cây, dây cáp cầu tan vào nền, chỉ còn các đốm đèn rời rạc. Trong giờ xanh, trời vẫn còn đủ sáng để tách hình khối toà nhà khỏi nền, và màu xanh lạnh của trời đối lập với vàng cam của đèn đường, đỏ của đèn hậu. Đó là bảng màu mà mắt người thấy dễ chịu và máy ghi lại được trong một khung duy nhất mà không cần ghép.
Ở Việt Nam, vĩ độ thấp làm hoàng hôn ngắn: giờ xanh thường chỉ kéo dài khoảng hai mươi tới ba mươi phút, trời đổi màu từng phút. Hãy dựng máy, bố cục và lấy nét trước lúc mặt trời lặn, để khi trời vào đúng độ thì chỉ còn việc bấm. Chụp liên tục suốt khoảng đó với cùng bố cục rồi chọn khung có màu trời cân với đèn nhất.
Giờ xanh buổi sáng trước bình minh cho bầu trời tương tự nhưng ít xe, hợp với ảnh phố vắng, cầu, toà nhà. Nếu mục tiêu là dòng xe dày, giờ xanh chiều tối trùng giờ tan tầm là lợi thế lớn.
Kiểm hướng mặt trời lặn trước khi chọn chỗ: nếu bạn quay máy về phía tây, phần trời đó còn ráng cam khá lâu sau hoàng hôn, trong khi trời phía đông đã xanh thẫm. Cả hai đều đẹp nhưng cho bảng màu khác nhau, nên quyết định trước khi dựng chân máy.
Chọn chỗ đứng: nhìn xuống, có đường cong, không đứng giữa dòng xe
Cầu vượt bộ hành và nút giao. Từ trên cao nhìn xuống, vệt đèn xe tách thành các làn rõ rệt và vẽ đúng hình con đường. Một nút giao có vòng xuyến hay đường cong cho các vệt uốn, đẹp hơn hẳn một đoạn thẳng.
Cầu rung là kẻ thù thầm lặng. Cầu vượt bộ hành, cầu thép rung theo xe tải chạy bên dưới và theo bước chân người qua lại. Đặt chân máy sát chân trụ cầu, hạ thấp, và chọn khung không có xe tải lớn chạy ngay dưới; chụp vài khung rồi phóng to kiểm từng khung.
Đèo núi về đêm. Vệt đèn xe uốn trên đèo là đề tài đẹp nhưng thưa xe, có khi cả phút mới có một chiếc, nên phải phơi sáng rất dài hoặc ghép nhiều khung. Chỉ đứng ở bãi dừng chân, điểm ngắm cảnh hợp lệ, không đứng trên lề đường cua.
Sân thượng cần được phép. Toà nhà cao cho góc nhìn đẹp nhất nhưng phải có sự đồng ý của chủ nhà hoặc ban quản lý; nhiều nơi cấm chân máy hoặc cấm lên mái vì an toàn. Không trèo qua lan can, không đặt máy lên mép tường.
Tuyệt đối không xuống lòng đường. Dải phân cách giữa, làn khẩn cấp, mép cầu xe chạy không phải chỗ đứng chụp. Người lái xe ban đêm bị chói đèn và không ngờ có người đứng yên ở đó. Mặc áo có màu sáng hoặc dải phản quang khi đi dọc đường tối.
Thông số khởi điểm theo từng tình huống
Bảng dưới là điểm xuất phát cho máy đặt trên chân máy. Đổi thời gian để thay độ dài vệt; đổi khẩu để giữ độ sáng tổng thể; ISO giữ thấp nhất có thể để vùng tối sạch.
| Tình huống | ISO | Khẩu | Thời gian | Ghi chú |
|---|---|---|---|---|
| Giờ xanh, nút giao đông xe | 100 | f/8–f/11 | 10–20 giây | Kính ND3 nếu trời còn sáng |
| Trời tối hẳn, phố đông | 100 | f/8 | 15–30 giây | Coi chừng đèn đường cháy |
| Đèo hoặc đường thưa xe | 100 | f/8 | 30 giây đến vài phút (Bulb) | Hoặc ghép nhiều khung |
| Cầu dài nhìn từ bờ sông xa | 100–200 | f/8 | 8–15 giây | Ống tele, vệt nhỏ dày đặc |
| Muốn đèn đường hình ngôi sao | 100 | f/11–f/16 | Theo độ sáng | Tránh khép quá f/16 vì nhiễu xạ |
Đèn đường thành ngôi sao nhiều cánh khi khép khẩu nhỏ, do ánh sáng nhiễu xạ ở mép các lá khẩu. Ống có số lá khẩu chẵn cho số cánh bằng số lá; ống có số lá lẻ cho số cánh gấp đôi. Đây là đặc tính của ống, không chỉnh được trên máy, nhưng biết trước thì đỡ ngạc nhiên.
Khi trời chưa đủ tối mà muốn phơi sáng 15 giây, gắn kính ND 3 nấc; đừng khép khẩu xuống f/22 để bù, ảnh sẽ mềm đều.
Canh nhịp đèn giao thông: chìa khoá của vệt liền mạch
Một vệt đứt giữa chừng thường không do máy mà do xe đã dừng đèn đỏ ngay trong lúc màn trập mở. Ở nút giao có đèn, hãy làm việc theo nhịp của nó.
- Đứng quan sát ba bốn chu kỳ đèn, đếm thời gian pha xanh của hướng mà bạn muốn có vệt sáng.
- Chọn thời gian phơi sáng ngắn hơn hoặc bằng pha xanh đó, thường 15–30 giây.
- Bấm mở ngay khi đèn chuyển xanh và đoàn xe đầu tiên vừa lăn bánh, dùng Bulb nếu muốn đóng đúng lúc đèn vàng.
- Nếu muốn có cả hai chiều, chọn ngã tư mà hai hướng xanh lệch nhau ít, hoặc ghép hai khung chụp ở hai pha.
- Muốn nhiều vệt đỏ đèn hậu, đứng sao cho xe chạy ra xa máy; muốn vệt trắng đèn pha, đứng phía xe chạy tới.
- Để ý xe buýt và xe tải: đèn của chúng ở cao, tạo vệt nằm trên các vệt xe máy và ô tô, có khi che mất phố phía sau. Có lúc đó lại là đường nét đẹp nhất khung.
Ở đường phố Việt Nam, dòng xe máy dày tạo các vệt mảnh, sát nhau và thấp, nhiều khi thành một dải sáng liền như dòng sông. Muốn thấy rõ từng làn, đứng cao hơn và lùi xa; muốn dải sáng dày đặc, đứng thấp gần mép đường ở chỗ an toàn, dùng góc rộng và phơi sáng ngắn hơn. Hai cách cho hai tâm trạng khác nhau của cùng một con phố, đáng thử cả hai trong một buổi.
Ghép nhiều khung để có dòng xe dày mà nền không cháy
Phơi sáng một khung thật dài để gom nhiều xe sẽ làm trời và đèn đường cháy trắng. Người chụp phố đêm hay làm ngược lại: chụp liên tiếp 10 tới 30 khung, mỗi khung 10–15 giây với cùng thông số, rồi ghép bằng chế độ hoà trộn chỉ lấy điểm sáng hơn. Mỗi khung góp các vệt của nó, còn nền giữ độ sáng của một khung đơn. Kết quả là những làn đường đầy ánh sáng mà trời vẫn xanh.
Hai điều cần giữ để ghép được: máy không được xê dịch một li giữa các khung, và thông số giữ nguyên, kể cả cân bằng trắng. Chụp ở chế độ chỉnh tay hoàn toàn, tắt tự động mọi thứ. Nếu trời đổi màu nhanh trong giờ xanh, chọn một khung làm nền rồi chỉ lấy vệt xe từ các khung khác.
Một số máy có sẵn chế độ chồng ảnh ngay trong máy, một số điện thoại có chế độ vệt sáng hoặc phơi sáng dài ghép khung tự động. Với điện thoại, đặt máy lên giá cố định, tắt chế độ chụp đêm thường, chọn chế độ có tên vệt sáng hoặc ánh sáng chuyển động nếu có; nếu không, dùng ảnh động rồi đổi hiệu ứng phơi sáng dài. Kết quả không mịn bằng máy ảnh nhưng đủ để luyện cách chọn chỗ và canh nhịp.
Cân bằng trắng giữa đèn đường, đèn biển hiệu và trời
Phố đêm là nơi có nhiều loại ánh sáng nhất: đèn đường cũ ánh vàng cam rất hẹp phổ, đèn LED mới trắng xanh, đèn trong nhà ấm, đèn biển hiệu đủ màu, và bầu trời giờ xanh lạnh. Không có một mức cân bằng trắng nào làm tất cả trung tính, và cũng không nên. Mục tiêu là giữ được sự khác biệt đó một cách dễ chịu.
Khởi điểm hay dùng là khoảng 3.800 đến 4.500 K: đèn vàng vẫn ấm, trời vẫn xanh. Đặt thấp hơn, khoảng 3.200 K, thì trời xanh đậm như mực, đèn bớt cam, hợp với phố có nhiều đèn vàng. Đặt cao, khoảng 5.500 K, thì cả ảnh ngả cam, hợp khi muốn cảm giác ấm của một con phố cũ. Chụp RAW để chỉnh lại sau, nhưng nên đặt sẵn một mức cố định để các khung ghép có cùng màu.
Đèn natri cũ có phổ hẹp tới mức chỉnh cân bằng trắng cũng không lấy lại được màu thật của vật dưới đèn: tường trắng vẫn vàng, cây xanh ngả nâu. Khi gặp đoạn đường đó, chấp nhận màu ấm, hoặc chuyển ảnh sang đen trắng để ánh sáng và vệt nét lên tiếng.
Lỗi hay gặp và cách sửa
Phần lớn lỗi lặp lại ở người mới chụp phố đêm có thể thấy ngay trên màn hình máy nếu bạn phóng to sau mỗi vài khung.
- Toà nhà nhoè đôi, vệt sáng răng cưa: chân máy rung theo cầu hoặc gió; hạ thấp, treo balo, chọn khung không có xe tải chạy dưới.
- Vệt đứt quãng, chấm chấm: xe dừng đèn đỏ trong lúc phơi sáng, hoặc đèn LED của xe nhấp nháy; canh pha đèn xanh, đổi góc.
- Đèn đường thành mảng trắng lớn: phơi sáng quá; khép khẩu, rút ngắn thời gian, ghép nhiều khung thay vì một khung rất dài.
- Người đi bộ thành bóng ma mờ: người dừng lại vài giây trong khung; chờ họ đi qua, hoặc phơi sáng dài hơn để họ biến mất hẳn.
- Loé sáng ma, đốm xanh đối xứng: kính lọc bảo vệ rẻ phản xạ đèn mạnh; tháo kính lọc trước mặt ống khi chụp đêm.
- Ảnh nghiêng, toà nhà đổ: chân máy không cân; bật thước cân bằng điện tử của máy, giữ máy thẳng đứng khi có nhiều toà nhà trong khung.
Cuối buổi, đừng vội về khi trời tối hẳn. Nếu chỗ đứng có một toà nhà bật đèn đẹp, vài khung sau giờ xanh với vệt xe dày vẫn có thể là ảnh bạn thích nhất, chỉ là theo một tâm trạng khác.
Câu hỏi thường gặp
Tại sao ảnh vệt đèn xe của mình chỉ có vài vệt mờ?
Thường do phơi sáng quá ngắn so với mật độ xe, hoặc chụp lúc pha đèn đỏ. Kéo thời gian lên 20–30 giây, khép khẩu để bù sáng, canh lúc đèn xanh. Nếu đường thưa, chuyển sang chụp nhiều khung rồi ghép.
Cần ống kính gì cho ảnh phố đêm?
Ống góc rộng tới trung bình, khoảng 16–35 mm, phù hợp với nút giao từ cầu vượt. Ống tele 70–200 mm hợp với cầu dài nhìn từ xa, nén các làn xe thành dải dày. Không cần khẩu lớn vì máy đặt trên chân máy và bạn sẽ khép khẩu.
Đứng trên cầu vượt bộ hành chụp có cần xin phép không?
Thông thường cầu vượt là nơi công cộng, đứng chụp không cần giấy phép riêng. Nhưng bạn không được chắn lối đi, không đặt chân máy chiếm cả lối đi hẹp, và nên nhường người qua lại. Một số công trình có quy định riêng, nếu có người quản lý nhắc thì làm theo.
Có nên chụp ở chế độ ưu tiên tốc độ?
Không nên. Với phơi sáng dài ban đêm, máy đo sáng dễ bị đèn đường đánh lừa, mỗi khung ra một khác. Chế độ chỉnh tay giữ thông số ổn định, rất cần nếu định ghép nhiều khung hoặc làm video tua nhanh từ ảnh tĩnh.
Làm sao có vệt đèn và người đi bộ rõ nét trong cùng ảnh?
Chụp hai khung: một khung dài cho vệt xe, một khung nhanh hơn ở ISO cao cho người đứng yên, rồi ghép. Hoặc để người đứng yên tuyệt đối trong suốt thời gian phơi sáng, kiểu ảnh này hợp ở góc phố có lan can để họ tựa. Nếu họ nhìn rõ mặt và bạn định đăng, hỏi ý họ trước.
Chụp phố đêm khi trời mưa có được không?
Được, và mặt đường ướt phản chiếu đèn rất đẹp. Che máy bằng túi chống mưa, đứng dưới mái che, lau mặt kính trước mỗi khung. Sau mưa, khi mặt đường còn ướt mà trời đã tạnh là lúc thuận nhất: ánh sáng nhân đôi mà không lo giọt nước trên ống kính.