Chụp phố cổ Hội An lúc lên đèn lồng: giờ chụp, cân bằng trắng và chỗ đứng ít người

Thời điểm đẹp nhất để chụp đèn lồng Hội An là khoảng hai mươi tới ba mươi phút sau hoàng hôn, khi đèn lồng đã thắp mà trời còn xanh thẫm, đủ để thấy mái ngói và tường vàng. Cầm tay, thông số khởi điểm là ISO 1600–3200, khẩu f/2.8–f/4, tốc độ 1/60–1/125 giây; đo sáng vào chính đèn lồng rồi giảm phơi sáng chừng hai phần ba đến một nấc để vải đèn giữ màu thay vì cháy trắng.

Hội An nay thuộc thành phố Đà Nẵng (tỉnh cũ Quảng Nam). Khu phố cổ ven sông Hoài đông khách nhất vào buổi tối, nên chỗ đứng và cách ứng xử quan trọng không kém thông số. Phần dưới đi qua lịch trong ngày, các kiểu ảnh đặc trưng, cách xử lý ánh sáng hỗn hợp, chuyện chân máy, chụp người và những lỗi hay gặp.

Lịch một ngày chụp phố cổ

Một chuyến chụp Hội An tốt thường chia làm ba lượt: sáng sớm cho kiến trúc, giờ xanh cho đèn lồng, và tối muộn cho chi tiết. Giờ cụ thể thay đổi theo mùa, xem giờ mặt trời mọc lặn của ngày bạn tới.

Theo lệ nhiều năm, vào đêm 14 âm lịch phố cổ thường hạn chế đèn điện để đèn lồng nổi lên, cũng là đêm đông khách nhất. Kiểm lịch và quy định của chính quyền thành phố năm đó trước khi đi, cũng như quy định vé tham quan khu phố cổ hiện hành.

Bốn kiểu ảnh đặc trưng và chỗ đứng

Toàn cảnh bờ sông. Đứng ở bờ đối diện, phía cồn An Hội, nhìn về dãy nhà mặt sông, bạn có cả mái ngói, đèn lồng, mặt nước phản chiếu và thuyền. Đây là chỗ hợp nhất để dựng chân máy nếu được phép và không chắn lối, vì có thể phơi sáng vài giây cho mặt nước mượt và đèn thuyền thành vệt.

Dãy đèn lồng nén bằng tele. Ở các con phố treo đèn dày, ống 85–135 mm đứng từ đầu phố nén các tầng đèn lồng chồng lên nhau thành một bức tường màu. Ống góc rộng ở cùng chỗ sẽ cho đèn thưa và nhỏ, kém sức hút.

Cửa hàng đèn lồng như một khung tranh. Các tiệm treo hàng trăm đèn kín trần cho ánh sáng đều và màu dày. Chụp từ ngoài cửa, để người chủ tiệm hoặc khách là một hình nhỏ giữa khung, và hỏi chủ tiệm trước nếu định đứng lâu hoặc vào trong.

Đèn lồng làm tiền cảnh mờ. Mở khẩu lớn nhất, đặt một vài đèn lồng sát ống kính để chúng thành các đốm màu tròn, lấy nét vào mái nhà hay chiếc thuyền phía sau. Kiểu ảnh này cứu được những góc đã quá quen, vì nó đổi cách người xem đọc không gian.

Bốn kiểu trên đều là ảnh buổi tối. Đừng bỏ qua lượt sáng sớm hôm sau ở chính những chỗ đó: dãy đèn lồng chưa thắp nhưng vẫn treo, phố vắng, ánh sáng mềm từ phía đông chiếu lên mặt tiền. Đặt hai ảnh cùng một góc, một sáng sớm, một giờ xanh, cạnh nhau là cách kể về phố cổ rõ hơn bất kỳ ảnh đơn lẻ nào. Muốn làm vậy, ghi lại chỗ đứng và tiêu cự của khung tối hôm trước, hoặc chụp một ảnh bằng điện thoại để nhớ.

Mùa mưa cuối năm, nước sông Hoài có lúc dâng lên sát mép phố. Đó là lúc người chụp tìm được những phản chiếu mà mùa khô không có, nhưng cũng là lúc phải theo dõi thông báo của địa phương và tránh xa các đoạn bờ đang ngập.

Đo sáng và cân bằng trắng cho ánh sáng hỗn hợp

Đo sáng theo đèn, không theo cả khung. Máy đo sáng trung bình nhìn thấy nhiều vùng tối nên tự làm sáng ảnh, kết quả là vải đèn cháy trắng mất màu. Dùng đo sáng điểm vào một chiếc đèn, hoặc giữ đo sáng trung bình rồi bù trừ âm hai phần ba đến một nấc. Kiểm histogram: vùng sáng nhất được chạm gần mép phải nhưng không dồn vào đó.

Ánh sáng ở đây có ít nhất ba màu. Đèn lồng thắp bóng ấm cho màu rất vàng cam, khoảng 2.000–2.700 K; đèn LED trong cửa hàng trắng hơn nhiều; bầu trời giờ xanh lạnh. Đặt cân bằng trắng tự động thì máy kéo về trung bình, đèn lồng nhợt đi.

Khởi điểm khoảng 3.200–3.800 K. Mức này giữ đèn lồng ấm mà không ngả cam đặc, đồng thời làm trời xanh sâu hơn. Đặt thấp tới 2.700 K thì đèn gần như trắng, mất không khí; đặt 5.500 K thì cả ảnh như phủ mật ong. Chụp RAW để chỉnh sau, nhưng đặt sẵn để xem đúng trên màn hình.

Tường vàng là một bẫy màu. Tường nhà phố cổ sơn vàng đất, dưới đèn ấm càng vàng hơn. Khi chỉnh màu sau, đừng kéo vùng vàng lên quá: tường hoá cam, ảnh trông như bộ lọc rẻ. Chỉnh riêng tông cam đỏ của vải đèn và giữ tường ở mức tự nhiên.

Thiết bị tối thiểu và thông số theo từng kiểu ảnh

Hội An buổi tối không đòi hỏi nhiều thiết bị: một máy chụp được ISO cao sạch, một ống khẩu lớn và đôi chân chịu đi bộ. Bảng dưới gom thông số khởi điểm cho các kiểu ảnh ở phần trên, áp dụng cho máy cảm biến lớn; máy cảm biến nhỏ hơn nên giữ ISO thấp hơn một nấc và chấp nhận tốc độ chậm hơn.

Cầm tay ở 1/125 giây với ống 85 mm là an toàn; người đi lại trên phố vẫn nét. Nếu tốc độ tụt xuống dưới 1/60, tăng ISO thay vì chấp nhận người bị nhoè, vì nhiễu ở ISO 3200 trên máy đời mới dễ chịu hơn nhiều so với một khuôn mặt mờ.

Chân máy, cầm tay và khoảng trống cho người khác

Phố cổ buổi tối rất đông và nhiều đoạn hẹp. Dựng chân máy giữa phố đi bộ là chắn lối, dễ làm người khác vấp, và nhiều khi bị nhắc nhở. Phần lớn ảnh trên phố nên chụp cầm tay: máy đời mới với chống rung trong thân giữ được 1/15 giây khi bạn đứng vững, khuỷu tay ép sát người, thở ra rồi bấm. Chụp liên tiếp ba khung để có một khung nét.

Chân máy dành cho bờ sông, nơi có chỗ đứng rộng hơn. Ngay cả ở đó, dựng sát lan can và thu gọn chân, không để ba chân chĩa ra lối đi. Đừng tựa máy hay chân máy lên cột gỗ, cánh cửa, bậc thềm nhà cổ: đó là di tích và tài sản của người đang sống trong đó.

Nếu cần phơi sáng dài trên phố, ví dụ để người qua lại thành bóng mờ, một chân máy mini đặt trên bậc đá công cộng hoặc một túi đậu nhỏ đặt trên lan can thay được chân máy đầy đủ mà không chiếm chỗ. Ba mươi giây giữa đám đông cho bạn một con phố như chảy, và các đèn lồng đứng yên rõ nét giữa dòng người đó.

Muốn phơi sáng dài như vậy khi trời còn sáng, gắn kính ND sáu tới mười nấc; khi trời đã tối hẳn, khép khẩu về f/11 và ISO thấp nhất thường đã đủ.

Chụp người ở phố cổ: lịch sự trước, ảnh sau

Người bán đèn, người chèo thuyền đang làm việc. Họ là một phần của cảnh nhưng không phải đạo cụ. Chụp từ xa như một hình nhỏ trong toàn cảnh là bình thường; chụp cận mặt thì hỏi trước, một câu chào và cái gật đầu là đủ. Nếu họ từ chối, cảm ơn và đi tiếp.

Không dàn dựng, không yêu cầu họ ngừng việc. Bảo người chèo thuyền dừng lại giữa sông hay người bán hàng giơ đèn lên để bạn chụp là lấy thời gian làm ăn của họ. Nếu muốn một khung dàn dựng, hãy thoả thuận rõ ràng, và trả công nếu họ dành thời gian cho bạn.

Trẻ em bán hàng rong. Đừng chụp cận trẻ em khi không có sự đồng ý của cha mẹ hay người trông nom, càng không đăng ảnh đó kèm lời bình. Một bức ảnh như vậy không cho người xem hiểu gì thêm về Hội An mà có thể theo đứa trẻ rất lâu.

Đèn hoa đăng và thuyền. Nếu đi thuyền trên sông, ngồi yên, không đứng dậy để chụp. Thả đèn xuống sông có ảnh hưởng tới dòng nước; nhiều người chụp chọn ghi lại ánh đèn từ bờ thay vì tham gia.

Lỗi hay gặp khi chụp Hội An về đêm

Danh sách dưới đây là những thứ làm hỏng phần lớn ảnh phố cổ, xếp theo mức độ hay gặp.

• Đèn lồng cháy trắng, mất hoa văn vải: đo sáng theo cả khung; chuyển sang đo điểm hoặc bù âm.
• Trời đen kịt, mái nhà tan vào nền: chụp quá muộn; dựng máy từ trước hoàng hôn, chụp trong giờ xanh.
• Cả ảnh ngả cam đặc: cân bằng trắng tự động hoặc đặt quá cao; về khoảng 3.200–3.800 K.
• Ảnh rung ở 1/30 giây: tư thế cầm máy lỏng; tì người vào tường công cộng, chụp liên tiếp, tăng ISO thay vì chịu nhoè.
• Dây điện, biển hiệu cắt ngang khung: đổi tiêu cự hoặc góc thấp hơn, dùng mái nhà che dây điện.
• Khung đầy người lạ cầm điện thoại: chờ một khoảng trống, chụp chi tiết thay toàn cảnh, hoặc quay lại lúc sáng sớm cho các góc kiến trúc.

Một nguyên tắc chung: Hội An đẹp ở chi tiết, mái ngói âm dương, then cửa gỗ, hoa văn trên đèn, bóng người bên bậc đá. Ảnh toàn cảnh thì ai cũng có; ảnh chi tiết đúng ánh sáng mới là thứ người xem dừng lại.

Câu hỏi thường gặp

Có được bay flycam chụp phố cổ Hội An không?

Bay flycam ở khu đô thị, khu di tích đông người phải xin phép theo quy định hiện hành về quản lý tàu bay không người lái, và nhiều khu vực trung tâm hạn chế hoặc cấm bay. Đừng cất cánh khi chưa có giấy phép, đặc biệt là trên đám đông buổi tối. Hỏi cơ quan quản lý và chính quyền thành phố trước.

Điện thoại có chụp đèn lồng đẹp không?

Có, khá tốt, vì đèn lồng là nguồn sáng đều và màu rõ. Chạm vào một chiếc đèn để khoá phơi sáng, kéo thanh bù sáng xuống một chút, tắt chế độ làm đẹp màu quá mức nếu máy có. Chế độ chụp đêm hợp với toàn cảnh bờ sông; còn cận cảnh đèn thì chế độ chụp thường thường cho màu tự nhiên hơn.

Mùa nào chụp Hội An đẹp?

Mùa khô từ khoảng tháng 2 tới tháng 8 cho trời trong và ít mưa, hợp với giờ xanh. Mùa mưa cuối năm có thể có lũ, phố ngập; trời âm u nhưng mặt đường ướt phản chiếu đèn rất đẹp. Mùa nào cũng cần kiểm dự báo và thông báo của địa phương trước khi đi.

Nên dùng ống kính nào nếu chỉ mang được một ống?

Một ống zoom tầm trung khoảng 24–70 mm hoặc 24–105 mm đủ cho phần lớn tình huống, từ toàn cảnh bờ sông tới cận đèn lồng. Nếu thích ảnh đèn nén dày, một ống tele ngắn 85 mm khẩu lớn đáng mang thêm, vừa nhẹ vừa cho tốc độ cầm tay tốt.

Có nên xoá người khỏi ảnh bằng phần mềm?

Với ảnh cá nhân, đó là lựa chọn của bạn. Nhưng Hội An buổi tối vốn đông người, và một con phố trống trơn bằng phần mềm là hình ảnh không có thật. Cách tự nhiên hơn là phơi sáng dài cho người thành dòng chảy mờ, hoặc chụp sáng sớm khi phố vắng thật.

Chụp trong nhà cổ có được không?

Nhiều nhà cổ là nhà ở của gia đình, một số mở cửa cho khách tham quan theo quy định riêng. Hỏi người trong nhà trước khi chụp, không dùng đèn flash nơi có biển cấm, không chạm vào đồ thờ và hiện vật, không chụp phòng riêng của gia chủ.