Biển mây hay xuất hiện vào buổi sáng sau một hai ngày có mưa, khi đêm trước trời quang, gió nhẹ và độ ẩm sát mặt đất rất cao; ở vùng núi phía bắc, mùa thuận thường từ khoảng tháng 10 tới tháng 4 năm sau. Bạn cần có mặt ở chỗ đứng ít nhất 45 đến 60 phút trước giờ mặt trời mọc, vì màu đẹp nhất của trời thường tới trước khi mặt trời ló lên, và biển mây đẹp nhất thường chỉ kéo dài tới khoảng một giờ sau bình minh.
Bài toán kỹ thuật chính là chênh sáng: bầu trời phía mặt trời mọc sáng gấp nhiều lần mặt mây và sườn núi. Thông số khởi điểm trên chân máy là ISO 100, f/8 đến f/11, chụp bù trừ sáng ba tới năm khung cách nhau hai nấc, hoặc dùng kính chuyển sắc hai tới ba nấc cho bầu trời. Phần dưới đi qua cách đọc dự báo, thiết bị, phơi sáng, bố cục và những việc phải làm để an toàn trên mỏm núi tối.
Đọc dự báo: những dấu hiệu cho một buổi sáng có mây
Sau mưa, trời quang về đêm. Mưa làm đất và không khí sát mặt đất đẫm ẩm. Nếu đêm sau đó trời quang, mặt đất toả nhiệt nhanh, lớp không khí sát đáy thung lũng lạnh đi và hơi nước ngưng thành sương mù, mây thấp. Ngày nắng sau mưa, đêm trong, sáng hôm sau là thời điểm người săn mây đợi nhất.
Độ ẩm rất cao, gió rất nhẹ. Dự báo độ ẩm tầng thấp gần bão hoà vào rạng sáng và gió yếu là dấu hiệu tốt. Gió mạnh xé lớp mây, trộn không khí, làm lớp mây mỏng hoặc tan.
Mây tầng thấp nằm dưới chỗ bạn đứng. Biển mây chỉ hiện ra khi đỉnh lớp mây thấp hơn chỗ đứng. Một số dịch vụ dự báo cho xem lượng mây tách theo tầng thấp, giữa, cao; mây tầng thấp nhiều, tầng cao ít là tổ hợp đẹp. Mây tầng cao dày thì không thấy mặt trời, mây tầng thấp cao hơn đỉnh núi thì bạn đứng giữa sương mù.
Hỏi người ở đó. Người dân, chủ nhà nghỉ, người dẫn đường địa phương biết rõ quy luật của chính ngọn núi đó hơn mọi bản đồ. Một tin nhắn hỏi sáng nay có mây không trước khi chạy xe lên đèo lúc ba giờ sáng tiết kiệm được nhiều chuyến công cốc.
Chấp nhận xác suất. Ngay cả khi mọi dấu hiệu tốt, biển mây vẫn có thể không tới, hoặc tới dày rồi trùm lên cả đỉnh. Kế hoạch tốt là ở lại hai ba buổi sáng thay vì đặt cược vào một buổi.
Lịch một buổi sáng săn mây
Mốc giờ dưới đây tính theo giờ mặt trời mọc của ngày đó tại toạ độ bạn đứng, xem trong ứng dụng thời tiết hoặc ứng dụng đường đi mặt trời. Ở đỉnh núi trống, mặt trời ló ở chân trời đúng giờ; ở thung lũng có núi chắn phía đông thì muộn hơn.
| Mốc | Trời và mây trông thế nào | Việc của người chụp |
|---|---|---|
| Khoảng 60 phút trước bình minh | Trời tối, mây xám mờ dưới thung | Tới nơi, dựng máy, chọn bố cục bằng đèn đỏ |
| Khoảng 40 tới 20 phút trước | Trời chuyển xanh thẫm rồi hồng cam ở phía đông | Chụp phơi sáng dài vài giây cho mây mượt |
| 10 phút quanh lúc mặt trời ló | Màu mạnh nhất, chênh sáng lớn nhất | Bù trừ sáng, kính chuyển sắc, chụp liên tục |
| 10 tới 40 phút sau | Nắng vàng chiếu xiên lên mặt mây, mây có khối | Chuyển sang tele, tìm các lớp núi nhô lên |
| Sau khoảng một giờ | Mây bốc lên, cuộn, rồi tan dần | Chụp mây chuyển động, tua nhanh thời gian |
Nhiều người tới vừa đúng giờ mặt trời mọc và bỏ lỡ hai mươi phút đẹp nhất. Nhiều người khác về ngay khi mặt trời lên cao một chút, trong khi nắng xiên đầu tiên trên mặt mây mới là lúc biển mây có khối, có bóng, có chiều sâu.
Thiết bị tối thiểu cho một sáng trên đỉnh
Chân máy chắc là thứ không thể thiếu: trước bình minh ánh sáng yếu, bạn sẽ phơi sáng từ một tới vài giây, và đỉnh núi thường có gió. Hai ống kính đủ cho phần lớn tình huống: một ống góc rộng tới trung bình cho toàn cảnh có trời, và một ống tele khoảng 70–200 mm để tách các lớp núi nhô lên khỏi mây. Người chỉ mang ống góc rộng thường về với những ảnh mây nhỏ xíu ở nửa dưới khung.
Kính chuyển sắc mềm hai tới ba nấc làm tối phần trời mà không làm tối mặt mây, giúp thu cả hai trong một khung. Đường chuyển sắc đặt ngang chân trời; khi có đỉnh núi nhô cao cắt qua đường đó thì đỉnh núi sẽ bị tối theo, lúc đó chụp bù trừ sáng rồi ghép thay vì dùng kính. Kính ND giúp kéo thời gian lên vài giây để mây chuyển động thành lớp mượt.
Phần còn lại là để giữ người: đèn đội đầu có ánh đỏ, găng tay mỏng cho phép bấm nút, áo ấm chắn gió, giày bám, nước ấm. Nhiệt độ trên đỉnh trước bình minh có thể thấp hơn chân núi nhiều độ, và đứng yên bên chân máy hơn một giờ là lạnh thật. Pin tụt nhanh trong lạnh, nên mang dự phòng trong túi áo trong.
Phơi sáng khi mặt trời nằm trong khung
Đây là phần khó nhất và là nơi phần lớn ảnh săn mây bị hỏng: mặt trời cháy loang thành vệt trắng lớn, hoặc mặt mây tối thui. Quy trình sau giữ được cả hai đầu.
- Đặt chỉnh tay hoặc ưu tiên khẩu, ISO 100, khẩu f/8 đến f/11; lấy nét vào lớp núi ở khoảng một phần ba chiều sâu cảnh rồi chuyển sang lấy nét tay.
- Bật chụp bù trừ sáng tự động ba hoặc năm khung, cách nhau hai nấc, chế độ chụp liên tiếp, bấm bằng hẹn giờ hai giây.
- Xem histogram của khung tối nhất: vùng trời quanh mặt trời không được dồn mép phải; xem khung sáng nhất: vùng mây và sườn núi không dồn mép trái.
- Muốn mặt trời thành ngôi sao nhiều cánh, khép về f/11 đến f/16 và chờ lúc mặt trời vừa ló khỏi viền núi, khi chỉ một phần đĩa sáng lộ ra.
- Khi mặt trời lên cao hơn và chênh sáng giảm, chuyển sang một khung đơn với kính chuyển sắc hoặc bù trừ ít hơn.
- Về nhà ghép các khung bù trừ bằng phần mềm hoà trộn phơi sáng, chỉnh nhẹ để vùng sáng vẫn sáng, vùng tối vẫn tối như mắt thấy.
An toàn cho mắt: không nhìn mặt trời qua kính ngắm quang học khi gắn ống tele, kể cả lúc nó còn thấp và trông dịu. Ống tele gom ánh sáng như kính lúp, có thể gây tổn thương mắt. Dùng màn hình xem trực tiếp để bố cục khi mặt trời trong khung, và không để máy chĩa thẳng vào mặt trời trên cao quá lâu.
Bố cục: các lớp núi nhô lên khỏi mặt mây
Một biển mây phẳng lì trải tới chân trời đẹp khi nhìn tận mắt nhưng thường nhạt trong ảnh, vì không có gì để mắt bám. Thứ làm ảnh sống là các đỉnh núi nhô lên như đảo, xếp thành nhiều lớp mờ dần về phía xa. Ống tele ở 100–200 mm nén các lớp đó sát lại, mỗi lớp nhạt hơn lớp trước một chút, tạo cảm giác chiều sâu như tranh thuỷ mặc.
Với ống góc rộng, hãy đưa một tiền cảnh rõ ràng vào khung: một mỏm đá, một gốc cây, ngọn cỏ lau, mái lều. Hạ máy thấp để tiền cảnh lớn và mây trải phía sau. Một người nhỏ đứng ở mép đỉnh, ở chỗ an toàn, cho cảm giác về độ cao mà không cần lời giải thích.
Mây chuyển động liên tục. Phơi sáng hai tới tám giây với kính ND biến mặt mây thành lớp sương mượt, nhấn cảm giác dòng chảy; tốc độ nhanh giữ nguyên các cuộn mây có khối. Một chuỗi ảnh tua nhanh thời gian chụp mỗi hai ba giây trong nửa giờ cho thấy mây tràn qua đèo như thác, một hình ảnh mà ảnh tĩnh không làm được.
Với chuỗi tua nhanh, đặt phơi sáng và cân bằng trắng ở chế độ tay để các khung không nhấp nháy, và tính trước số khung: ba mươi phút chụp mỗi hai giây cho khoảng chín trăm khung, đủ cho chừng ba mươi giây video ở ba mươi khung mỗi giây.
An toàn trên mỏm núi tối
Đi đường lúc tối là phần nguy hiểm nhất. Phần lớn đỉnh săn mây phải leo trong đêm. Đi theo lối mòn đã biết, có người dẫn đường địa phương nếu lần đầu, đèn đội đầu cùng một đèn dự phòng. Không đi một mình.
Không đứng sát mép vực để lấy góc. Mặt cỏ đẫm sương rất trơn, gió giật trên đỉnh có thể làm mất thăng bằng. Không vượt rào, không trèo lên tảng đá chênh vênh, không lùi người khi đang nhìn vào màn hình máy.
Thời tiết núi đổi nhanh. Mưa, sương mù dày, giông có thể đến trong vài phút. Xem dự báo, mang áo mưa, biết đường lui. Khi có sấm sét, rời ngay đỉnh trống và không đứng cạnh chân máy kim loại dựng cao.
Hạ thân nhiệt là có thật. Ướt sương cộng với gió lạnh làm cơ thể mất nhiệt nhanh. Mặc nhiều lớp, mang đồ uống ấm, và chú ý những người trong nhóm bắt đầu run, nói lẫn.
Cắm trại theo quy định và mang rác về. Một số đỉnh nằm trong khu bảo tồn hoặc vùng có quy định riêng về cắm trại, đốt lửa. Kiểm thông tin của ban quản lý hoặc chính quyền địa phương hiện hành.
Lỗi hay gặp khi chụp biển mây
Phần lớn ảnh hỏng không vì thiếu mây mà vì một trong những việc sau:
- Tới muộn: màu đẹp nhất đã qua khi mặt trời ló; đặt mốc tới nơi ít nhất 45 phút trước bình minh.
- Mặt trời cháy thành vệt trắng lan rộng: một khung đơn không đủ; bù trừ sáng và ghép, hoặc chờ mặt trời lên sau mây mỏng.
- Mặt mây xám bệt, không có khối: chụp lúc chưa có nắng xiên hoặc lúc mặt trời đã cao; chụp lại trong nửa giờ đầu sau bình minh.
- Ảnh ám xanh lạnh: cân bằng trắng tự động trước bình minh; đặt cố định khoảng 5.000–5.500 K để giữ màu ấm của trời.
- Ảnh mờ đều: sương đọng trên mặt ống kính; lau, quấn túi sưởi quanh ống.
- Chân trời nghiêng: mặt mây không phải đường thẳng nên khó nhận ra; dùng thước cân bằng điện tử.
Chụp xong, ở lại thêm một chút. Khi mây bắt đầu tan, những dải mây mảnh vắt qua sườn núi, những làng bản hiện ra dưới đáy thung lũng cũng là ảnh đáng có, ít người chụp vì đã thu dọn đi về.
Câu hỏi thường gặp
Biển mây có xuất hiện vào mùa hè không?
Có nhưng ít hơn và khó đoán hơn ở vùng núi phía bắc, vì mùa hè nhiều mưa rào, mây đối lưu cao và độ ẩm phân bố khác. Một số buổi sáng sau mưa đêm vẫn có biển mây. Ở các cao nguyên phía nam, quy luật theo mùa mưa mùa khô của vùng đó, nên hỏi người địa phương.
Chụp biển mây bằng điện thoại thế nào cho đỡ cháy trời?
Chạm vào vùng trời sáng để khoá phơi sáng, kéo bù sáng xuống, bật chế độ HDR tự động nếu chưa bật. Đặt máy lên chân máy nhỏ hoặc tì chắc để máy ghép khung không bị nhoè. Dùng ống tele của điện thoại nếu có để tách các lớp núi, đừng chỉ dùng góc siêu rộng.
Có cần kính chuyển sắc nếu đã chụp bù trừ sáng?
Không bắt buộc. Bù trừ sáng rồi ghép thay được kính chuyển sắc trong phần lớn tình huống và xử lý tốt hơn khi đỉnh núi cắt qua đường chân trời. Kính chuyển sắc có lợi khi mây chuyển động nhanh, vì ghép các khung lệch thời gian dễ để lại bóng ma ở mép mây.
Vì sao ảnh biển mây đẹp thường được chụp bằng tele?
Vì cảnh thật rất rộng và xa. Góc rộng thu nhỏ mọi thứ, các lớp núi thành một vệt mảnh. Tele tách một phần nhỏ, nén khoảng cách giữa các lớp, làm đỉnh núi xa trông lớn và gần nhau hơn. Người xem cảm nhận được chiều sâu và độ cao rõ hơn.
Có nên bay flycam lúc săn mây?
Ảnh từ trên cao biển mây rất đẹp, nhưng bay flycam phải có giấy phép theo quy định hiện hành, và vùng núi gần biên giới thường có quy định chặt hơn. Ngoài ra, máy bay vào lớp mây sẽ mất tầm nhìn, hơi nước đọng trên cảm biến và động cơ, rất dễ rơi. Hỏi rõ quy định trước khi mang máy theo.
Chụp bình minh trên núi có cần chụp RAW?
Rất nên. Chênh sáng lớn và màu trời chuyển nhanh là hai thứ mà ảnh nén mất nhiều thông tin nhất. RAW cho bạn kéo lại vùng trời gần cháy, chỉnh cân bằng trắng sau mà không làm vỡ dải màu chuyển từ cam sang xanh.