Vịnh hẹp Geirangerfjord Na Uy: fjord hình thành ra sao, ngắm từ đâu, mùa nào

Geirangerfjord là một nhánh vịnh hẹp dài khoảng 15 km ở miền tây Na Uy, vách núi hai bên dựng đứng hàng trăm mét, có nhiều thác nước đổ thẳng xuống mặt nước xanh thẫm. Cùng với Nærøyfjord, nó được UNESCO ghi danh năm 2005 trong di sản "Các vịnh hẹp Tây Na Uy". Fjord, hay vịnh hẹp, là thung lũng do sông băng đào sâu thành hình chữ U, rồi bị nước biển tràn vào khi băng rút đi sau kỷ băng hà cuối cùng.

Cách ngắm đẹp nhất là kết hợp hai góc: đi thuyền trên mặt vịnh để thấy vách núi và thác từ dưới lên, rồi lên các điểm ngắm trên cao để thấy dáng chữ S uốn lượn của cả vịnh. Cuối tháng 5 đến tháng 6 thác nhiều nước nhất nhờ tuyết tan; tháng 7, tháng 8 mọi tuyến đường núi đều mở. Bài dưới đây chỉ cách đọc cảnh, chọn điểm và tránh một ngày toàn thấy tàu du lịch che kín vịnh.

Fjord hình thành thế nào: đọc dấu vết của băng

Trong các kỳ băng hà, miền tây Na Uy bị phủ một lớp băng dày. Băng không đứng yên mà trườn chậm ra biển theo các thung lũng sông có sẵn. Khác với sông nước chỉ cắt một rãnh hẹp hình chữ V, khối băng dày hàng trăm mét mài cả đáy lẫn hai bên sườn, biến thung lũng thành hình chữ U: đáy rộng, vách dựng đứng. Ở nhiều fjord Na Uy, đáy vịnh sâu hơn mặt biển ngoài khơi, vì băng đào mạnh nhất ở phần trong, nơi nó dày nhất.

Khi khí hậu ấm lên, băng rút đi, mực nước biển dâng và tràn vào lòng thung lũng. Các thung lũng nhánh nhỏ hơn, vốn có sông băng mỏng hơn nên không đào sâu bằng, bị bỏ lại lơ lửng trên cao: người ta gọi là thung lũng treo. Suối từ thung lũng treo đổ thẳng xuống vách thành thác. Thác Bảy Chị Em ở Geiranger chính là kiểu thác như vậy.

Khi đứng trên thuyền, hãy tìm ba dấu vết: đường vách gần như thẳng đứng từ mặt nước lên, những bậc thềm cao nơi có trang trại cũ bám vào, và những thung lũng nhánh kết thúc đột ngột bằng một thác nước. Cả ba đều là chữ ký của băng.

Thác nước và trang trại trên vách: những thứ phải nhìn

Thác Bảy Chị Em (De syv søstrene). Bảy dòng thác song song đổ xuống vách bờ bắc. Số dòng thấy được phụ thuộc lượng nước: cuối xuân đầu hè đủ cả bảy dòng trắng xoá, cuối hè có khi chỉ còn vài dòng mảnh. Thuyền đi qua thường giảm tốc ở đây.

Thác Người Cầu Hôn (Friaren). Đối diện Bảy Chị Em ở bờ bên kia, một thác có dáng như cái chai. Câu chuyện dân gian gán cho nó hình ảnh chàng trai cầu hôn bảy cô gái mà không ai nhận lời; đây là truyện kể địa phương, không phải sử liệu.

Thác Khăn Voan Cô Dâu. Một dòng thác mỏng, gió thổi tán thành màn sương như tấm voan. Nhìn rõ nhất khi nắng chiếu nghiêng từ phía sau.

Trang trại Skageflå và Knivsflå. Những ngôi nhà gỗ nhỏ trên các thềm đá cao trên mặt nước vài trăm mét. Người ta từng sống ở đó, nuôi dê, trồng trọt trên những mảnh đất hẹp, lên xuống bằng lối mòn dốc từ bến thuyền. Các trang trại đã bỏ trống từ lâu, nay được giữ lại như dấu tích; Skageflå có đường mòn đi bộ lên, dốc và cần sức khoẻ tốt.

Màu nước. Nước vịnh thường xanh thẫm, có ngày xanh ngọc, do nước tan băng mang theo bột đá mịn và độ sâu lớn. So màu buổi sáng và buổi chiều, bạn sẽ thấy nó đổi theo góc nắng.

Điểm ngắm trên cao: đi đâu, thấy gì

Mặt vịnh cho cảm giác bị vách núi bao quanh; điểm ngắm trên cao cho hình dạng và tỉ lệ. Các điểm dưới đây nằm trên đường bộ dẫn vào làng Geiranger, đi được bằng xe hoặc xe buýt du lịch theo mùa:

Mẹo nhỏ: lên Dalsnibba vào buổi sáng khi mây chưa kịp hình thành, rồi xuống Flydalsjuvet vào chiều muộn khi nắng chếch qua vách phía tây. Nếu đỉnh Dalsnibba mây mù, đừng chờ quá lâu; đổi sang các điểm thấp, cảnh sẽ rõ hơn.

Mùa nào đẹp: tuyết tan, đường mở và ngày dài

Cuối tháng 5 và tháng 6 là lúc thác nhiều nước nhất, núi cao còn tuyết đọng, cỏ ven bờ xanh non. Ngày rất dài: ở vĩ độ khoảng 62 độ Bắc, Geiranger không có mặt trời nửa đêm như vùng trên vòng Bắc Cực, nhưng đêm tháng 6 chỉ là hoàng hôn kéo dài nhập vào bình minh, trời không tối hẳn.

Tháng 7 và tháng 8 là mùa cao điểm. Mọi đường đèo đều mở, tàu thuyền chạy nhiều chuyến. Thác ít nước hơn, và vịnh đông tàu du lịch cỡ lớn vào nhiều ngày.

Tháng 9 vắng hẳn, lá bạch dương chuyển vàng trên sườn núi, ánh sáng thấp và ấm hơn. Một số đường núi và dịch vụ bắt đầu đóng vào cuối tháng.

Mùa đông, nhiều đường vào Geiranger, trong đó có đường từ phía Dalsnibba, đóng vì tuyết; làng rất yên tĩnh, thác đóng băng. Đây không phải mùa cho lần đầu đến. Lịch mở đường thay đổi theo năm tuyết; kiểm thông tin giao thông của Na Uy trước khi đi.

Trên mặt nước: phà, thuyền nhỏ hay kayak

Tuyến phà chạy giữa Geiranger và Hellesylt đi qua toàn bộ chiều dài vịnh, qua cả Bảy Chị Em và các trang trại trên vách. Đây là cách phổ biến nhất để thấy fjord từ mặt nước, đồng thời là một đoạn đường nối thật sự cho người đi xe. Ngồi phía trên boong, bên phải hay bên trái tuỳ chiều đi, để có Bảy Chị Em ở phía mình.

Thuyền nhỏ chạy gần vách hơn, có thể dừng lâu dưới thác. Kayak cho trải nghiệm im lặng nhất: tiếng nước, tiếng thác, và cảm giác vách núi cao gấp nhiều lần chiều dài vịnh hẹp bạn đang chèo. Nước vịnh rất lạnh quanh năm; chỉ chèo kayak cùng đơn vị có hướng dẫn và áo phao, không tự đi một mình, và tránh xa các tàu lớn, vì sóng mũi tàu đủ lật một chiếc kayak.

Một chi tiết người ta ít để ý: vào ngày có tàu du lịch cỡ lớn neo đậu, khói và tiếng động cơ thay đổi hoàn toàn cảm giác ở đầu vịnh. Na Uy đã đưa ra các quy định siết khí thải tàu trong vùng fjord di sản; mức độ áp dụng cụ thể theo năm nên kiểm thông tin hiện hành. Với người ngắm cảnh, cách đơn giản là ra mặt vịnh vào sáng sớm hoặc chiều muộn, hoặc ở lại qua đêm khi tàu đã đi.

Một ngày rưỡi ở Geiranger, sắp theo ánh sáng

Geiranger nhỏ, mọi thứ cách nhau không xa, nhưng ánh sáng trong vịnh thay đổi rất nhanh vì vách núi che nắng ở từng giờ khác nhau. Một khung gợi ý cho người ở lại một đêm:

1. Chiều ngày đến, vào làng bằng đường bộ, dừng ở Flydalsjuvet khi nắng đã ngả về tây: vịnh sáng, làng nằm trong bóng núi, độ tương phản đẹp nhất.
2. Tối, đi bộ dọc bờ và lên đoạn đầu đường mòn sau làng. Mùa hè trời sáng đến rất khuya, không cần vội.
3. Sáng hôm sau, lên Dalsnibba sớm nhất có thể nếu đường mở và trời quang. Mây thường hình thành dần trong ngày, nên buổi sáng có cơ hội thấy rõ nhất.
4. Giữa buổi, đi phà hoặc thuyền nhỏ trên vịnh. Lúc này nắng đã lên cao, chiếu xuống mặt nước và các thác; ánh sáng phẳng hơn nhưng màu nước rõ nhất.
5. Chiều, rời làng theo đường Đại Bàng ở bờ bắc, dừng ở khúc cua Ørnesvingen nhìn lại toàn bộ vịnh lần cuối, rồi đi tiếp về phía Trollstigen nếu đường mở.

Nếu ngày ấy mưa, đảo thứ tự: đi thuyền khi mưa nhẹ, vì thác đầy và mây treo lưng núi rất đẹp từ mặt nước, rồi chờ lúc trời hửng để lên cao.

Điều người đến lần đầu hay bỏ lỡ

Rất nhiều người chỉ thấy Geirangerfjord vài giờ từ boong một con tàu lớn. Những gì họ thường không thấy:

• Đường Trollstigen. Đường đèo mười một khúc cua tay áo trên vách núi phía bắc, thường đi kết hợp với Geiranger trong cùng một ngày lái xe. Chỉ mở mùa ấm.
• Nærøyfjord. Fjord di sản thứ hai, hẹp hơn nhiều, ở chỗ hẹp nhất chỉ khoảng 250 m. Nằm ở vùng khác, cách Geiranger nhiều giờ lái xe, nhưng đáng xem nếu bạn đi tuyến Bergen.
• Buổi tối trong làng. Khi tàu đã rời và xe đoàn đã về, làng Geiranger lặng hẳn; ánh chiều muộn chiếu dọc vịnh rất lâu vào mùa hè.
• Nhìn sườn núi như một hồ sơ địa chất. Những vệt đá lở, quạt sỏi dưới chân vách, các rãnh tuyết lở cho thấy vách núi vẫn đang bị phong hoá. Vùng fjord lân cận có những sườn núi được theo dõi liên tục vì nguy cơ trượt lở, một phần đời sống ở đây mà khách ít biết.
• Đi bộ một đoạn ngắn. Chỉ cần một hai giờ đường mòn quanh làng, bạn có tiền cảnh đồng cỏ và nhà gỗ, thứ mà mọi điểm ngắm bên đường không có.

Về thủ tục nhập cảnh khối Schengen và thị thực, kiểm thông tin của cơ quan lãnh sự Na Uy hoặc nước Schengen liên quan trước khi đặt chuyến.

An toàn và giữ cảnh

Đường núi quanh Geiranger hẹp, nhiều khúc cua gắt, có đoạn chỉ vừa một xe; xe buýt du lịch và xe nhà di động đi chậm. Nhường đường ở các chỗ tránh, không dừng xe giữa đường để chụp. Sương mù có thể kéo xuống rất nhanh ở các đoạn cao như Dalsnibba.

Ở các điểm ngắm như Flydalsjuvet, mỏm đá không có rào ở mọi chỗ. Không leo ra mép để chụp, nhất là khi đá ướt. Đường mòn lên các trang trại trên vách dốc, có đoạn bám dây xích; chỉ đi khi thời tiết khô và có kinh nghiệm leo dốc.

Na Uy có truyền thống "quyền đi lại tự do" trên đất chưa canh tác, đi kèm trách nhiệm: không để lại dấu vết, không đốt lửa trong mùa khô, đóng cổng sau khi đi qua đồng cỏ. Flycam phải tuân theo quy định hàng không Na Uy và thường bị hạn chế gần làng, bến tàu và nơi đông người.

Câu hỏi thường gặp

Fjord khác vịnh thường thế nào?

Vịnh thường là phần biển lõm vào bờ do nhiều nguyên nhân. Fjord là kiểu riêng: một thung lũng do sông băng đào thành hình chữ U rồi bị biển tràn vào. Dấu hiệu nhận ra là vách dựng đứng, nước rất sâu trong khi miệng vịnh có thể nông hơn, và nhiều thác đổ từ thung lũng treo.

Đi một ngày từ Ålesund có đủ không?

Đủ để thấy những điểm chính: đường bộ vào làng, một chuyến phà trên vịnh và một hai điểm ngắm trên cao. Nhưng một ngày thường rơi vào giờ đông nhất. Ở lại một đêm cho bạn buổi chiều muộn và sáng sớm, hai lúc đẹp và yên tĩnh nhất của vịnh.

Có thấy cực quang ở Geiranger không?

Rất hiếm và không phải lý do để đến. Geiranger nằm khá xa về phía nam so với vành đai cực quang thường xuyên, mùa hè trời lại không tối. Muốn săn cực quang ở Na Uy, người ta đi lên vùng phía bắc như Tromsø vào mùa đông.

Mùa mưa ở đây có nên đi không?

Miền tây Na Uy mưa nhiều quanh năm, không có mùa khô hẳn. Mưa làm thác đầy hơn và mây treo lưng núi rất đẹp, nhưng có thể che kín điểm ngắm trên cao. Lên kế hoạch linh hoạt: điểm cao vào giờ trời quang, mặt nước vào giờ mưa nhẹ.

Có nên đi tàu du lịch cỡ lớn vào Geiranger?

Tàu lớn cho bạn thấy vịnh mà không cần lái xe, nhưng thời gian trên bờ thường ngắn và trùng giờ đông nhất. Nếu mục đích là ngắm cảnh, đi đường bộ, ở lại qua đêm và đi phà hoặc thuyền nhỏ cho trải nghiệm phong phú hơn nhiều.

Đi Nærøyfjord hay Geirangerfjord?

Nếu đi tuyến Bergen, Nærøyfjord gần hơn, hẹp và thân mật hơn, có làng nhỏ ven bờ. Nếu đi tuyến Ålesund và đường Trollstigen, Geirangerfjord hợp hơn, hùng vĩ, nhiều thác và điểm ngắm trên cao. Hai nơi cùng một danh hiệu di sản, nhưng mỗi nơi một tính cách.